MSCI’nin son kararını görünce insan ister istemez soruyor: Bu kararda bir terslik yok mu?
İlk bakışta teknik bir endeks değişikliği. İki hissenin endekse girip çıkmasından ibaret gibi görünebilir. Ancak meseleye yalnızca MSCI’nin cetvelinden bakarsak asıl hikâyeyi kaçırırız. Çünkü burada sorgulanması gereken, yalnızca şirketlerin piyasa değeri değil, o piyasa değerini belirleyen ülke koşullarıdır.
Açık konuşalım: Sabancı Holding gibi Türkiye ekonomisinin en köklü ve en büyük topluluklarından birinin küresel endekslerde tutunmakta zorlanması, üzerinde düşünülmesi gereken bir gelişmedir.
Sabancı Holding’in yakın zamanda açıkladığı finansal sonuçlara bakalım. Topluluğun yalnızca son beş yılda gerçekleştirdiği yurt içi ve yurt dışı yatırımların toplamı 10 milyar dolara ulaşmış. Enerji dönüşümünden sanayiye, bankacılıktan dijital teknolojilere kadar uzanan geniş bir alanda milyarlarca dolarlık yatırımları ve yatırım hedefleri bulunan bir yapıdan söz ediyoruz.
Peki, bu kadar yatırım yapan, faaliyet alanlarını genişleten, uluslararası ölçekte büyümeye çalışan bir holding neden küresel endekslerde kendisine yer bulmakta zorlanıyor?
İşte tam bu noktada, meselenin şirketin ötesine geçtiğini düşünüyorum.
BU FİLMİ DAHA ÖNCE DE İZLEDİK
Sabancı Holding için MSCI hikâyesi yeni değil. Mayıs 2021’de de endeks dışına çıkarılmış, yaklaşık bir yıl sonra, Mayıs 2022’de yeniden endekse alınmıştı.
O dönemde Sabancı Holding bir anda başka bir şirket olmadı. Değişen, piyasa koşulları ve küresel yatırımcıların değerlendirme ölçütleriydi. Bugün de benzer bir tabloyla karşı karşıyayız.
Üstelik Sabancı’nın kendi performansına ilişkin göstergeler, şirketin uzun vadeli istikrarını ortaya koyuyor.
Sabancı Holding, 2003 yılından bu yana her yıl temettü dağıtıyor. Bu dönemde 2008 küresel finans krizini, 2018 kur şokunu, pandemiyi, 6 Şubat depremlerini ve uzun yıllara yayılan yüksek enflasyon dönemini yaşadık. Bütün bu zorlu süreçlere rağmen 20 yılı aşkın süredir ortaklarına düzenli temettü ödeyen bir şirketten bahsediyoruz.
Ekim ortasında açıklanan yeni pay geri alım programı da dikkat çekiciydi. Ancak benim açımdan asıl önemli gelişme, şirketin en üst düzey yöneticilerinin kendi ceplerinden Sabancı Holding hissesi satın almasıydı.
Yönetim kurulu başkanından CEO’suna, CFO’suna kadar şirketin geleceğini ve finansal tablolarını en yakından bilen isimlerin kendi birikimlerini şirket hisselerine yatırması önemli bir mesajdır.
Elbette bu alımlar tek başına hissenin yükseleceğinin garantisi değildir. Ancak şirketi içeriden tanıyan, rakamları bilen ve geleceğe ilişkin stratejiyi belirleyen yöneticilerin kendi şirketlerine yatırım yapması küçümsenecek bir güven göstergesi de değildir.
Bir de şu gerçeği unutmayalım: Sabancı yalnızca Türkiye’de faaliyet gösteren bir şirket değil. Uluslararası pazarlarda da rekabet eden, yatırım yapan ve Türkiye’nin kurumsal sermaye birikimini temsil eden önemli bir topluluk.
Böyle bir şirketin endeks dışına çıkması, doğal olarak daha geniş bir soruyu gündeme getiriyor.
CETVEL AYNI, ZEMİN KAYIYOR
Önce MSCI’nin neye baktığını doğru anlamak gerekiyor.
MSCI bir şirketi sevdiği veya sevmediği için endekse almaz ya da çıkarmaz. Dolar cinsinden piyasa değeri, halka açık payların büyüklüğü ve hisse senedinin işlem likiditesi gibi kriterleri dikkate alır. Üstelik bu kriterlerin eşikleri küresel piyasa koşullarına göre değişir.
Dünyanın büyük borsalarında şirket değerlemeleri yükselirken, gelişmekte olan ülkelerdeki şirketlerin aynı ölçekte büyüyememesi, endekslerde kalmayı giderek zorlaştırır.
Şimdi bir de Türkiye’nin koşullarını düşünelim.
Yüksek enflasyon, kur oynaklığı, ekonomik belirsizlikler ve bölgesel jeopolitik riskler, Türk şirketlerinin dolar cinsinden değerlemelerini baskılıyor. Şirket üretimini artırıyor, yeni yatırımlar yapıyor, cirosunu ve kârını büyütüyor olabilir. Ancak bütün bunlar dolar bazında aynı ölçüde bir değer artışına dönüşmüyorsa küresel yatırımcının önündeki tabloda şirket küçülmüş görünebilir.
Burada MSCI’nin ölçüm yöntemini tartışmıyorum. Ölçtüğü kriterler belli. Ancak ortaya çıkan sonucun bize anlattığı başka bir şey var.
Termometre yanlış ölçmüyor olabilir. Fakat ölçtüğü sıcaklık yalnızca hastanın değil, içinde bulunduğu odanın da sıcaklığıdır.
Türkiye’nin sermaye piyasalarının temel sorunu da tam burada başlıyor. Şirketlerimizin küresel ölçekte rekabet edebilmesi için yalnızca iyi yönetilmeleri, yatırım yapmaları ve kâr etmeleri yetmiyor. İçinde faaliyet gösterdikleri ekonomik ortamın da uluslararası yatırımcıya güven vermesi gerekiyor.
ASIL SORUN ŞİRKETLERDE DEĞİL, ÜLKEDE
Şunu teslim etmek gerekiyor: Türkiye’nin sermaye piyasalarının uluslararası alanda belli bir ağırlığı varsa bunda Sabancı gibi köklü ve kurumsal şirketlerin önemli payı bulunuyor.
Kurumsal yönetim standartlarını önemseyen, yatırımcısıyla düzenli iletişim kuran, uzun vadeli yatırım yapan ve kriz dönemlerinde dahi ortaklarına karşı sorumluluklarını yerine getirmeye çalışan şirketler, Borsa İstanbul’un omurgasını oluşturuyor.
Yabancı yatırımcı Türkiye’ye baktığında bu şirketleri görüyor. Türkiye’nin üretim gücünü, sanayi altyapısını, bankacılık sistemini ve büyüme potansiyelini değerlendirirken bu isimleri dikkate alıyor.
O halde asıl soruyu sormanın zamanı geldi:
Türkiye’nin en güçlü şirketleri bile küresel endekslerde tutunmakta zorlanıyorsa, biz ülke olarak nerede yanlış yapıyoruz?
Bence cevap çok karmaşık değil. Ancak çözümü kolay da değil.
Öncelikle enflasyonu kalıcı biçimde düşürmek zorundayız. Öngörülebilir bir para politikası, güven veren ekonomi yönetimi ve kur istikrarı olmadan Türk şirketlerinin dolar bazında gerçek değerlerini ortaya koymaları güçleşiyor.
Bir şirketin piyasa değerini kalıcı biçimde artırmanın yolu, geçici teşviklerden veya dönemsel borsa hareketlerinden geçmiyor. Güvenilir ekonomik ortam, öngörülebilir kurallar ve uzun vadeli yatırım iklimi gerekiyor.
Çünkü sermaye güven arar. Yabancı yatırımcı da yalnızca bir şirketin bilançosuna değil, o bilançonun arkasındaki ülkenin ekonomik ve hukuki altyapısına bakar.
MSCI kararını bu açıdan okumak gerekiyor. Bu tablo, en iyi öğrencinin bile düşük not aldığı bir sınıfta, öğrenciden çok sınıfın durumunu anlatıyor.
Altın çamura düşmekle değerinden kaybetmez. Ancak çamurun içinde kaldığı sürece gerçek değerinin görülmesi zorlaşır.
Termometreyi kırmak kolay. Ateşi düşürmek ise emek, sabır ve tutarlılık ister.
Türkiye bunu başardığında Sabancı gibi şirketlerimizin küresel piyasalardaki gerçek ağırlığının daha iyi anlaşılacağına inanıyorum.
Sorun altının değerinde değil, onu çamura bulayan koşullarda. Bu işte gerçekten bir terslik var.