Garanti BBVA’nın DenizTemiz Derneği/ TURMEPA iş birliğiyle, Çevre, Şehircilik ve İklim Değişikliği Bakanlığı koordinasyonunda Eylül 2021’de başlattığı Mavi Nefes Projesi, deniz ve kıyı ekosistemlerinin korunmasına yönelik çalışmalarını genişletiyor. Marmara Denizi’ndeki müsilaj krizine yanıt olarak başlayan ve ardından Adrasan ve Van Gölü’ne uzanan proje bugün İstanbul Boğazı, Antalya, Göcek, Saros Körfezi ve Marmara Denizi’ndeki Prens Adaları’nda atık toplama, habitat restorasyonu, bilimsel izleme ve eğitim çalışmalarını bir arada yürütüyor.
Temmuz 2026 itibarıyla proje kapsamında ulaşılan sonuçlar, Mavi Nefes’in acil temizlik ihtiyacına yanıt veren bir çalışmadan deniz ekosistemlerinin korunmasını, onarılmasını ve bilimsel verilerle izlenmesini odağına alan çok boyutlu bir programa dönüştüğünü ortaya koyuyor. Deniz süpürgeleri ve sıvı atık alım tekneleriyle yürütülen temizlik çalışmalarına deniz çayırı transplantasyonu, mercan ve gorgon kolonilerinin korunması, biyoçeşitlilik araştırmaları ve farklı yaş gruplarına yönelik eğitim programları eşlik ediyor.
Mahmut Akten: “Denizleri korumak, uzun soluklu ve ölçülebilir bir dönüşüm gerektiriyor”
Garanti BBVA Genel Müdürü Mahmut Akten, projenin ulaştığı noktaya ilişkin şunları söyledi: “Mavi Nefes’i bir temizlik çalışmasının ötesinde bilimsel veriye dayalı, etkisi ölçülebilen ve farklı paydaşların katkısıyla büyüyen uzun soluklu bir dönüşüm programı olarak ele alıyoruz. Bugün ulaştığımız sonuçlar, denizleri korumak için sahadaki müdahaleyi bilimsel araştırma ve eğitimle birlikte yürütmenin önemini ortaya koyuyor. Garanti BBVA olarak sürdürülebilirliği iş stratejimizin merkezinde konumlandırıyor; deniz ekosistemlerinin kendini yenileme kapasitesini destekleyen, toplumsal farkındalığı güçlendiren çalışmalara TURMEPA ile devam ediyoruz. BBVA ile birlikte ‘Küresel Bankacılık Partneri’ olarak yer aldığımız COP31, Mavi Nefes kapsamında yıllar içinde oluşan bilimsel birikimi, saha deneyimini ve ekosistemlerin korunmasına yönelik yaklaşımımızı uluslararası ölçekte görünür kılmak için önemli bir fırsat sunuyor. Mavi Nefes’in beş yıllık yolculuğunu Antalya’da dünya kamuoyuyla buluştururken, ‘Denizlerimiz için birlikte çalışır, birlikte yaparız’ mesajını bir kez daha vurgulayacağız.”
Şadan Kaptanoğlu: “Bilimsel veriyi sahadaki deneyimle buluşturuyoruz”
TURMEPA Yönetim Kurulu Başkanı Şadan Kaptanoğlu ise, “Denizler ve okyanuslar korunması gereken eşsiz yaşam kaynaklarımızdır. TURMEPA olarak ‘Deniz Varsa, Hayat Var’ diyerek kirliliği kaynağında önlemek, deniz çayırları ve mercanlar gibi hassas habitatları bilimsel yöntemlerle korumak ve çocuk ve gençlerimizde deniz koruma bilincini güçlendirmek için çalışıyoruz. Mavi Nefes’le atık toplama faaliyetlerini bilimsel araştırmalar, ekosistem restorasyonu, kesintisiz eğitim ve izleme çalışmalarıyla bir araya getirerek bütüncül bir koruma modeli oluşturduk. Çevre, Şehircilik ve İklim Değişikliği Bakanlığı koordinasyonunda, Garanti BBVA’nın uzun soluklu desteğiyle farklı bölgelerde edindiğimiz bilgi ve saha deneyimizi kalıcı çözümlere dönüştürüyoruz. Ülkemizin ev sahipliğinde Antalya’da düzenlenecek COP31’de de Mavi Nefes’in ortaya koyduğu bu birikimi dünya ile paylaşarak denizlerin ve okyanusların sesi olacağız. Denizleri korumak geleceği korumaktır ve bunu ancak tıpkı Mavi Nefes’teki gibi el ele vererek başarabiliriz” diye konuştu.
335 bin tonu aşan katı atık, 6,4 milyon litre sıvı atık
Mavi Nefes deniz süpürgeleri aracılığıyla İstanbul Boğazı’nda proje başlangıcından Temmuz 2026’ya kadar 311 bin 820 kilogram katı atık toplandı. TÜİK’in belediyelerde kişi başı günlük ortalama atık miktarını 1,03 kilogram olarak hesapladığı 2022 verisi esas alındığında, bu miktar 302 bin 737 kişinin bir günde ürettiği atığa karşılık geliyor. Mayıs 2023-Aralık 2025 döneminde Van Gölü’nde çalışan Ahtapot 6 deniz süpürgesi ise 23 bin 368 kilogram atık topladı. Bu miktar da 22 bin 687 kişinin günlük atık üretimine eşdeğer.
Garanti BBVA desteğiyle Mayıs 2024’ten bu yana Göcek’te hizmet veren TURMEPA 3 sıvı atık alım teknesi, üç yaz sezonunda 4 bin 133 tekneden 1 milyon 912 bin 982 litre atık teslim aldı. Böylece 15 milyon 303 bin 856 litre deniz suyunun temiz kalmasına katkı sağlandı. Projenin 2022 ve 2023 yaz sezonlarında Adrasan-Kemer hattında yürütülen çalışmalarında da 4 milyon 500 bin litre siyah ve gri su teknelerden alındı. İki sahadaki çalışmalarla teslim alınan sıvı atık miktarı toplam 6 milyon 412 bin 982 litreye ulaştı.
Eğitimlerle 150 bini aşkın kişiye ulaşıldı
Mavi Nefes’in çevrim içi eğitimleri, Eğitim Otobüsü ve Mavi Dedektifler programıyla bugüne kadar 143 bin 408 öğrenci ve 7 bin 446 öğretmen olmak üzere toplam 150 bini aşkın kişiye ulaşıldı. İklim Değişikliği Eylem Planı ile Çevre Eğitimi ve İklim Değişikliği Dersi Öğretim Programı esas alınarak hazırlanan çevrim içi eğitimlerden 143 bin 759 kişi yararlandı. İçeriklerde iklim değişikliğinin etkileri ve yol açabileceği afetlerin yanı sıra enerji ve su verimliliği, hava, su ve toprak kirliliği, geri dönüşüm, sıfır atık ve halk sağlığı konuları ele alındı.
Beş yıldır ekim aylarında yola çıkan Mavi Nefes Eğitim Otobüsü, 5 bin 956 öğrenci ve 406 öğretmen olmak üzere 6 bin 362 kişiyi robotik kodlama ve üretim becerileri atölyeleriyle buluşturdu. Öğrenciler blok tabanlı kodlamayı çevre sorunlarının çözümünde kullanmayı öğrenirken, ahşap tasarımı atölyesinde çevre bilincini destekleyen el yapımı yelkenliler üretti. Lise çağındaki gençlerin gönüllü olarak katıldığı Mavi Dedektifler programına ise 689 öğrenci ve 44 mentor öğretmen dahil oldu. Üç interaktif buluşmadan oluşan programda gençler, Sıfır Atık Mavi eğitimini geliştirmeye yönelik proje fikirleri hazırladı.
Göcek’te üç “Oksijen Üretim Noktası”
Fethiye-Göcek Özel Çevre Koruma Bölgesi’nde yürütülen deniz çayırı izleme, koruma ve transplantasyon çalışmaları kapsamında Tersane Adası, Darboğaz ve Kille Koyu’nda yapılan restorasyon ile ekilen fide sayısı 14 bin 800’e ulaştı. Bilimsel takiplerde fidelerin canlılık oranının yüzde 70’in üzerinde olduğu teyit edildi. Bu sonuç üzerine üç istasyon özel işaret şamandıralarıyla koruma altına alınarak “Oksijen Üretim Noktası” ilan edildi. İzleme ve deniz suyu analizlerinin yanı sıra deniz çayırları üzerindeki baskılar, yabancı türler ve karbon tutma kapasitesi de bilimsel olarak değerlendirildi. Türkiye’de ilk kez gerçekleştirilen yaş tayini çalışmasında yaklaşık 2 bin yaşında olduğu belirlenen deniz çayırı da araştırma raporunda yer aldı.
Saros’ta 44 bin çevresel ölçüm kaydı oluşturuldu
Saros’ta 5 farklı derinlikte sıcaklık ölçümleri yapıldı ve bir sene boyunca 44 bin ölçüm kaydı toplandı. Saros Körfezi’ndeki çalışmalar kapsamında yapılan görüşmelerle 150’ye yakın balıkçıyla birebir temas kuruldu; Gelibolu çevresinde düzenlenen iki paydaş toplantısıyla bölgedeki dalıcı kulüpleri, balıkçılar, yerel yönetimler ve ilgili kamu kurumları proje hakkında bilgilendirildi. 2024 yılında 20 günü aşan saha programında 14 uzman dalıcıyla 52 dalış gerçekleştirildi ve ekip toplam 60 saatin üzerinde su altında kaldı. Mecidiye bölgesine yerleştirilen sekiz sualtı sıcaklık ölçer ile bir pH ölçerden, saatlik aralıklarla toplam 44 bin ölçüm kaydı elde edildi. Biyoçeşitlilik çalışmalarında bine yakın canlı gözlenip kayda alınırken, 700 mercan ve gorgon kolonisi temizlendi. Proje çıktıları ayrıca bir belgesel ve tür fotoğraflarından oluşan rehber kitapla görünür kılındı.
Prens Adaları’nda 112 bin 627 metrekarelik deniz çayırı alanı kayda alındı
Mavi Nefes Marmara Denizi İyileştirme Projesi kapsamında Nisan 2026’da başlayan saha çalışmalarında bugüne kadar 18 dalış gerçekleştirildi. Dalışlarda Cymodocea nodosa, Zostera marina ve Nanozostera noltii olmak üzere üç deniz çayırı türü kaydedildi. Büyükada, Heybeliada, Kaşıkadası ve Burgazada’da toplam 112 bin 627 metrekarelik alanda deniz çayırı varlığı belirlendi. Büyükada’daki alanların neredeyse yarısının sağlığını kaybettiği, Heybeliada’daki yatağın ise yaklaşık üçte ikisinin sağlıklı olduğu ölçüldü.
