Borsada son dönemde dikkat çekici bir halka arz trafiği yaşanıyor.
Sermaye Piyasası Kurulu çok sayıda şirketin halka arzına onay verirken, piyasanın önüne adeta yeni bir dönem koydu. Mantık kabaca şu noktaya geldi: Şirket halka açılmak istiyorsa, yatırımcı da o şirkete ve belirlenen fiyata talep gösteriyorsa, piyasa mekanizması çalışsın.
Bu yaklaşımın yanlış olduğunu söylemek mümkün değil.
Hatta sermaye piyasasının büyümesi için şirketlerin borsaya gelmesi son derece önemli. Ancak burada başka bir sorumluluk daha var: Halka arz edilen şirketin fiyatının yatırımcı açısından ne kadar sağlıklı olduğu.
Çünkü son örnekler hiç de iç açıcı değil.
Saat ve Saat, 6-8 Temmuz 2026 tarihlerinde 56 TL sabit fiyatla halka arz edildi. Halka arz büyüklüğü ek satış hariç 3,75 milyar TL, ek satış dahil yaklaşık 4,5 milyar TL oldu. Şirket payları 16 Temmuz’da Borsa İstanbul’da işlem görmeye başladı.
Sonrasında ise yatırımcının karşısına bildik bir tablo çıktı: Sert satışlar.
56 TL’den halka arz edilen bir hissenin 35 TL civarına kadar gerilemesi, halka arz fiyatından alan yatırımcı açısından yaklaşık %37,5 kayıp demek.
Şimdi asıl soruyu soralım:
56 liradan almaya razı olan yatırımcı, neden birkaç gün sonra 35 liraya satmaya razı oluyor?
Üstelik bu yatırımcıların önemli bölümü halka arz sırasında şirketi inceleyip, izahnameyi okuyup, fiyat tespit raporunu değerlendirip “56 lira eder” diyerek karar vermiş profesyonel yatırımcılar değil. Büyük bölümü küçük yatırımcı.
Ve daha da önemlisi, halka arzda dağıtılan fiyat ile borsada oluşan fiyat arasında birkaç gün içinde bu kadar büyük fark ortaya çıkıyorsa, burada yalnızca “arz-talep” diyerek geçiştirilemeyecek bir piyasa davranışı var demektir.
Aynı tablo Ekim Turizm’de de karşımıza çıktı.
Ekim Turizm 1-3 Temmuz tarihlerinde 30,26 TL fiyatla halka arz edildi. Toplam halka arz büyüklüğü 4,9 milyar TL oldu ve 707 bin 851 yatırımcıya pay dağıtıldı.
Hisse 9 Temmuz’da 30,26 TL baz fiyatla işlem görmeye başladı.
20 Temmuz itibarıyla fiyat 22,70 TL’ye kadar gerilemişti. Halka arz fiyatına göre kayıp yaklaşık %25 seviyesindeydi.
Sonrasında daha aşağı seviyelerin görülmesi halinde 18 TL fiyatı üzerinden hesaplandığında kayıp %40,5‘e ulaşıyor.
Yani yatırımcı bir ay bile dolmadan parasının yarısına yakınını kaybedebiliyor.
Ağaoğlu Avrasya GYO’da da benzer bir tablo görüldü.
Ağaoğlu GYO 21,10 TL’den halka arz edildi. Halka arzda 176 milyon pay satıldı ve 3,7 milyar TL büyüklüğe ulaşıldı. Üstelik halka arzda toplam 917 binin üzerinde yatırımcı vardı.
28 Temmuz itibarıyla hisse 14,83 TL civarındaydı. Bu da halka arz fiyatına göre yaklaşık %29,7 kayıp anlamına geliyor.
Burada da insanın aklına aynı soru geliyor:
Bu kadar yatırımcı neden halka arz fiyatından aldığı hisseyi çok daha düşük fiyattan satıyor?
Elbette bunun son derece normal piyasa gerekçeleri olabilir.
Halka arz fiyatı hiçbir zaman hissenin borsada aynı fiyattan işlem göreceğinin garantisi değildir. Talep değişebilir, piyasa koşulları bozulabilir, yatırımcı beklentisi değişebilir. Halka arz fiyatını pahalı bulan yatırımcılar satışa geçebilir.
Üstelik halka arz fiyatının altında satış yapılması tek başına usulsüzlük göstergesi değildir.
Fakat tam da bu nedenle başka bir sorunun cevabını aramak gerekiyor:
Halka arz fiyatından alan yatırımcı neden bu kadar kısa sürede bu fiyatı “yanlış fiyat” olarak kabul ediyor?
İşte bence SPK’nın ve Borsa İstanbul’un bundan sonra üzerinde daha fazla durması gereken konu bu.
Çünkü piyasada bir hisse senedinin fiyatının düşmesi tek başına şüpheli değildir.
Asıl önemli olan düşüşün nasıl oluştuğudur.
Kim sattı?
Kimin ne kadar malı vardı?
Hangi yatırımcı grubu satış yaptı?
Halka arzda hangi yatırımcıya kaç lot verildi?
Bu yatırımcıların sonraki günlerdeki işlemleri nasıl gerçekleşti?
Halka arzda yüksek miktarda pay alan kurumsal yatırımcılar, hisseleri ne kadar süre ellerinde tuttu?
Halka arzdan hemen sonra büyük satış yapan hesaplar kimlerdi?
Ve daha önemlisi:
Halka arz fiyatından alan bir yatırımcı, neden çok kısa süre içinde yüzde 30-40 aşağıdan satış yapacak kadar fiyat konusunda fikir değiştirdi?
Bunlar yatırımcının bilmek isteyeceği sorular.
Burada geçmişte yaşanan olayların da hafızalarda olduğunu unutmamak gerekiyor.
Türk borsasında geçmiş yıllarda manipülatif işlemler nedeniyle çok sayıda soruşturma ve operasyon yapıldı. Sermaye piyasası mevzuatı da yapay olarak arz ve talebi etkileyen, fiyatları değiştirmeye yönelik işlemleri açık biçimde yasaklıyor.
Dolayısıyla bugün “iskontolu satış mı yapıldı?”, “bazı yatırımcılar halka arz fiyatından aldıktan sonra başka bir kanaldan daha düşük fiyattan mı çıktı?” gibi soruların sorulması, bu işlemlerin gerçekten yapıldığı anlamına gelmez.
Ama tam tersine, bu soruların cevapsız bırakılması da piyasanın güvenine zarar verir.
Çünkü borsada en değerli şey paradır ama paradan da değerlisi güvendir.
Bir başka başlık ise patronların ve ilişkili tarafların işlemleri.
Halka arz sonrasında şirketin, ortaklarının, iştiraklerinin veya ilişkili tarafların yaptığı hisse işlemlerinin kamuoyuna çok daha ayrıntılı biçimde anlatılması gerektiğini düşünüyorum.
“Kurumsal yatırımcı aldı.”
Güzel.
Peki kim?
Hangi kurum?
Hangi ülkede kurulmuş?
Fonun yöneticisi kim?
Halka arzdan sonra ne kadar süre tuttu?
Ne zaman sattı?
Kaç liradan sattı?
Eğer bir şirket veya ilişkili taraf kendi hissesinde işlem yaptıysa, bunun ekonomik gerekçesi neydi?
Bunların tamamının kamuoyunun anlayabileceği açıklıkta ortaya konulması gerekiyor.
Çünkü “kurumsal yatırımcı” ifadesi bazen gerçeğin tamamını anlatmıyor.
Bunun en çarpıcı örneklerinden biri birkaç yıl önce Akfen Yenilenebilir Enerji’nin halka arzında yaşandı.
2023’teki halka arzda payların yüzde 50’si yurt dışı kurumsal yatırımcılara ayrılmıştı. Halka arz sonuçlarında Bahamalar merkezli Capital Union Bank’ın yüzde 22,5, Man Adası merkezli Iceberg Management Limited’in yüzde 9,6 ve Jersey merkezli Saturn Investment Limited’in yüzde 10,3 pay aldığı açıklandı. Böylece yalnızca bu üç yatırımcının payı yüzde 42,4’e ulaştı.
Bu işlemlerin hukuka aykırı olduğu anlamına gelmiyor.
Ancak kamuoyunda neden tartışma yarattığı ortada.
Çünkü yatırımcı şunu bilmek istiyor:
Karşımda gerçekten bağımsız yabancı yatırımcı mı var, yoksa şirketle veya ortaklarıyla herhangi bir bağlantısı bulunan bir yapı mı?
İşte şeffaflık burada başlıyor.
Ben halka arzlarda artık yalnızca “kaç kişi katıldı, kaç milyar lira talep geldi” haberlerinin yeterli olmadığını düşünüyorum.
Halka arz sonrası takasa ilişkin daha ayrıntılı ve anlaşılır bir şeffaflık gerekiyor.
Örneğin ilk 30 günün sonunda yatırımcı grupları bazında net alış-satış verileri açıklanabilir.
Belirli bir eşik üzerindeki yatırımcıların halka arzdan aldığı pay ve sonrasında yaptığı satışlar daha anlaşılır şekilde kamuoyuna sunulabilir.
İlişkili tarafların işlemleri çok daha görünür hale getirilebilir.
Özellikle halka arzdan hemen sonra yapılan yüksek tutarlı işlemler için yatırımcıya açık bir “kim aldı, kim sattı” mekanizması oluşturulabilir.
Çünkü SPK’nın kendisi de halka arz sisteminde yatırımcıyı korumanın temel unsurlarından birinin kamunun doğru ve eksiksiz biçimde aydınlatılması olduğunu belirtiyor. SPK, izahnameyi yatırımcı kararının temel bilgi kaynağı olarak tanımlıyor ve izahnamelerin tutarlı, anlaşılır ve eksiksiz olmasını inceliyor.
O halde mesele yalnızca halka arzın onaylanması değil.
Halka arzdan sonra ne olduğunun da izlenebilir olması gerekiyor.
Çünkü halka arz şirket için sermaye bulma operasyonu olabilir.
Patron için ortaklık yapısını değiştirme operasyonu olabilir.
Kurumsal yatırımcı için yeni bir yatırım olabilir.
Ama küçük yatırımcı için çoğu zaman hayatındaki birikimin önemli bir bölümünü riske atmak demektir.
56 liradan aldığı hisse 35 liraya indiğinde yatırımcı “Ben yanlış yaptım” deyip çıkabilir.
Fakat aynı yatırımcı, birkaç gün önce 56 liraya aldığı bir hisseyi neden 35 liraya satmak zorunda kaldığını anlayamıyorsa, burada yalnızca yatırımcının psikolojisini değil, piyasanın mekanizmasını sorgulamak gerekir.
Çünkü yatırımcının paniğe kapılması başka şeydir.
Panik satışının neden oluştuğunu anlayamamak başka şey.
Benim asıl korkum ikinci ihtimal.
Halka arzların yeniden yatırımcı için güvenli ve cazip bir tasarruf aracı haline gelmesi gerekiyor.
Bunun yolu da daha fazla halka arzdan değil, daha fazla şeffaflıktan geçiyor.
SPK şirketlere “Hissene alıcı bulabiliyorsan piyasaya gel” diyebilir.
Ama yatırımcı da SPK’ya şunu söyleyebilir:
“Piyasaya gelen hissenin kime, nasıl ve hangi koşullarda satıldığını da bana göster.”
Bence bugün halka arz piyasasının ihtiyacı olan tam olarak budur.
Daha fazla şirket değil.
Daha fazla şeffaflık.
