Küresel emtia piyasalarında şeker fiyatları, arz endişelerinin etkisiyle diğer tarımsal ürünlerden pozitif ayrıştı. Yıl başından bu yana yaklaşık yüzde 25 yükselen ham şeker fiyatları, ekim ayının ortasında ton başına 450 doları aşarak son iki yılın en yüksek seviyesine ulaştı.
Şeker piyasasındaki yükselişin arkasında üç temel gelişme bulunuyor. El Niño kaynaklı olumsuz hava koşulları başlıca üretici ülkelerde hasadı ve verimi düşürürken, petrol fiyatlarındaki artış etanol üretimini daha cazip hale getirdi. Hindistan’ın ihracata yönelik kısıtlamaları ise uluslararası piyasaya sunulan şeker miktarını azalttı.
Piyasalardaki ayrışma dikkat çekici boyutlara ulaştı. Eylül ayının başından itibaren S&P GSCI Tarım Endeksi yüzde 16 gerilerken, şeker endeksi aynı dönemde yüzde 1 yükseldi. Böylece şeker, tarımsal emtia piyasasının genelindeki düşüşe rağmen yükselişini koruyan ürünlerden biri oldu.
Uluslararası Şeker Örgütü, önceki üretim sezonunda 1,1 milyon ton olarak gerçekleşen küresel arz fazlasının, 2026/2027 sezonunda 200 bin tonluk arz açığına dönüşmesini bekliyor. Ancak son gelişmeler, açığın tahmin edilenden daha büyük olabileceğine işaret ediyor.
El Niño Brezilya, Hindistan ve Tayland’da üretimi düşürüyor
Dünya şeker üretiminin yüzde 23,5’ini karşılayan Brezilya’da olağanüstü yağışlar hasadı olumsuz etkiledi. Özellikle ülke üretiminin yüzde 90’ından fazlasının gerçekleştirildiği Orta-Güney bölgesinde eylül ve ekim başında görülen yoğun yağışlar, şeker kamışının tarlalardan toplanmasını ve fabrikalarda işlenmesini aksattı.
Aşırı yağışlar nedeniyle tarlalara erişimin zorlaşması ve şeker kamışlarının suya doyması, ürünün şeker oranını da düşürdü. Mart ayında başlayan sezonun eylül sonuna kadarki döneminde işlenen şeker kamışı miktarı, geçen yılın aynı dönemine göre yüzde 2,9 azalarak 510 milyon tona geriledi.
Dünyanın ikinci büyük şeker üreticisi Hindistan’da da tablo farklı değil. Dünya üretiminin yaklaşık yüzde 16’sını karşılayan ülkede, haziran-eylül dönemindeki muson yağışları normal seviyenin yüzde 12,6 altında kaldı. Yağışlardaki eksiklik, şeker kamışının gelişimini ve beklenen verimi olumsuz etkiledi.
Brezilya’nın ardından dünyanın ikinci büyük şeker ihracatçısı olan Tayland’da ise 2026/2027 sezonunda üretimin yüzde 17 düşerek 10 milyon tonun altına gerilemesi bekleniyor.
Avrupa Birliği’nde de rekor yaz sıcaklıkları şeker pancarı üretimini vurdu. Dünya şeker üretiminin yaklaşık yüzde 8’ini karşılayan Birlik’te, yeni sezonda üretimin yüzde 20 azalarak 13,5 milyon tona düşeceği tahmin ediliyor.
Mevcut El Niño olayının olağanüstü şiddeti nedeniyle üretim üzerindeki olumsuz etkilerin en az 2027’nin ilk çeyreğine kadar devam etmesi bekleniyor.
Etanol üretimi ve Hindistan’ın ihracat yasağı fiyatları yukarı taşıyor
Şeker piyasasındaki arz sıkıntısının bir diğer önemli nedeni ise biyoyakıt üretimindeki artış. Özellikle Brezilya ve Hindistan, petrol ürünlerine bağımlılığı azaltmak amacıyla benzine karıştırılan etanol oranlarını yükseltiyor. Bu politika, şeker kamışının daha büyük bölümünün şeker yerine etanol üretiminde kullanılmasına yol açıyor.
Brezilya, temmuz ayında zorunlu etanol karışım oranını yüzde 30’dan yüzde 32’ye yükseltti. Hindistan ise 2030 yılında ulaşmayı hedeflediği yüzde 20’lik etanol karışım oranını 2025’te yakaladı.
Petrol fiyatlarındaki yükseliş de etanol üretiminin ekonomik cazibesini artırdı. Brezilya’nın Orta-Güney bölgesinde 2026/2027 sezonunun ilk beş ayında şeker üretimine ayrılan şeker kamışı oranı, geçen yılki yaklaşık yüzde 53 seviyesinden yüzde 47’nin altına indi.
Ekim ortası itibarıyla Brezilya’da şeker üretimi önceki sezonun aynı dönemine göre yüzde 14,6 azalırken, etanol üretimi yüzde 4,3 arttı. Şeker fiyatlarındaki son yükseliş üreticilerin yeniden şekere yönelmesini teşvik etse de bugüne kadar oluşan arz kaybının kısa sürede telafi edilmesi beklenmiyor.
Küresel piyasadaki baskıyı artıran bir diğer gelişme Hindistan’ın ihracat politikası oldu. 2023 yılına kadar dünyanın ikinci büyük şeker ihracatçısı konumunda bulunan Hindistan, iç piyasadaki arzı korumak amacıyla ihracatını kademeli olarak azalttı ve Mayıs 2026’da neredeyse tamamen durdurdu.
Ülke, 31 Ekim’e kadar 1 milyon ton ham şeker ithalatına izin veren tarife kontenjanı da açtı. Ayrıca 1 Kasım itibarıyla şeker kamışının etanol üretiminde kullanılmasını yasaklayan bir düzenlemeye gitti.
Hindistan’ın bu politikalarla 2026/2027 sezonunda iç tüketim için 28 milyon tonluk şeker arzını korumayı hedeflediği belirtiliyor. Yaklaşık 31 milyon ton olması beklenen üretimin 3 milyon tonluk bölümünün etanol üretimine ayrılması planlanıyordu.
Hindistan’ın ihracatını sınırlandırması, küresel şeker ticaretinde Brezilya’nın önemini daha da artırıyor. Dünya şeker ihracatının yaklaşık yüzde 55’ini tek başına karşılayan Brezilya’da yaşanabilecek yeni üretim sorunları, uluslararası piyasadaki arz sıkıntısını daha da ağırlaştırabilir.
Mevcut tablo, şeker fiyatlarındaki yükselişin yalnızca mevsimsel bir gelişme olmadığını, iklim koşulları, enerji politikaları ve ihracat kısıtlamalarının birleşmesiyle küresel arz dengesinin değiştiğini gösteriyor.