Geçtiğimiz yıl dönemin Sermaye Piyasası Kurulu (SPK) Başkanı Ömer Gönül’ün, “Bazı fonlarda manipülasyon yapıldığını biliyoruz” açıklaması piyasada büyük yankı uyandırmıştı. Ancak bu açıklamanın ardından fon piyasasına ilişkin herhangi bir düzenleme yapılmamış, manipülasyon iddiaları da kamuoyu önünde sonuçlandırılmamıştı.
Fon piyasasında uzun süredir beklenen ilk ciddi adım ise bu kez Takasbank’tan geldi.
Takasbank ile SPK, piyasalar kapandıktan sonra yayımladıkları düzenlemelerle Türkiye Elektronik Fon Dağıtım Platformu’nun (TEFAS) yıllardır kullanılan takas ve ödeme altyapısını tamamen değiştirdi. 20 Temmuz 2026 tarihinde yürürlüğe girecek yeni sistem, fon işlemlerindeki kredi mekanizmasını kaldırıyor, teminat zorunluluğu getiriyor ve tüm operasyonel riski büyük ölçüde banka ve aracı kurumların üzerine yüklüyor.
MAHSUPLAŞMA SİSTEMİ
Düzenlemenin en dikkat çeken yönü, bugüne kadar uygulanan netleştirme (mahsuplaşma) sisteminin kaldırılması oldu. Eski sistemde bankalar ve aracı kurumlar gün boyunca yaptıkları fon alış ve satış işlemlerini gün sonunda birbirinden düşerek yalnızca net bakiyeyi ödüyordu. Yeni dönemde ise her işlem ayrı ayrı takip edilecek. Fon alımı yapan kurum, gerekli nakdi veya teminatı işlem anında hazır bulundurmak zorunda kalacak.
YÜZDE 25 TEMİNAT
Bir başka önemli değişiklik ise otomatik kredi uygulamasının tamamen sona erdirilmesi oldu. Bugüne kadar Takasbank, gün içinde nakit sıkışıklığı yaşayan kurumlara otomatik kredi sağlayarak işlemlerin aksamasını önlüyordu. Yeni sistemde bu uygulama kaldırıldı. TEFAS limiti içindeki alım emirlerinde yüzde 25 teminat, limiti aşan işlemlerde ise yüzde 100 nakit veya teminat bulundurulması zorunlu hale getirildi.
Temerrüde düşen kurumlara uygulanacak yaptırımlar da önemli ölçüde ağırlaştırıldı. Bir ay içinde üç farklı günde yükümlülüğünü yerine getiremeyen dağıtıcı kuruluşlara beş iş günü boyunca yeni fon alım talimatı gönderme yasağı uygulanacak. Fonun yöneticisi konumundaki operatör kuruluşun yükümlülüğünü yerine getirememesi halinde ise ilgili fonun TEFAS üzerinden satışı tamamen durdurulacak ve durum doğrudan SPK’ya bildirilecek. Ayrıca temerrüt faizini üç iş günü içinde ödemeyen kurumlara günlük yüzde 10 gecikme cezası uygulanacak.
Düzenleme kapsamında kabul edilecek teminatlar da yeniden belirlendi. Varlığa Dayalı Menkul Kıymetler (VDMK) teminat kapsamından çıkarılırken, yalnızca Türk Lirası, döviz, altın, Devlet İç Borçlanma Senetleri ve kira sertifikaları kabul edilecek.
Takasbank, para hareketlerinin daha sıkı izlenebilmesi amacıyla yeni hesap yapısına da geçiyor. Mevcut “Nakit Borç Kapama Hesabı” korunurken buna ek olarak “TEFAS Teminat Hesabı” ve “Nakit Alacak Dağıtım Hesabı” oluşturulacak.
Yeni düzenleme bireysel yatırımcıların fon varlıklarını doğrudan etkilemiyor. Ancak sistemin finansman yükü ve likidite riski artık büyük ölçüde bankalar ile aracı kurumların üzerinde olacak. Özellikle sermayesi güçlü büyük bankaların yeni sisteme daha rahat uyum sağlaması beklenirken, küçük ve sermaye yapısı zayıf aracı kurumların ciddi likidite baskısıyla karşı karşıya kalabileceği değerlendiriliyor.
Sektör kaynakları, günlük yüksek hacimli para piyasası fonlarının yeni düzenlemeden en fazla etkilenecek fon türleri arasında yer alacağını belirtiyor. Artan teminat maliyetleri nedeniyle bazı kurumların bu fonların satışında isteksiz davranabileceği, alış-satış makaslarının açılabileceği ve yatırımcıların dolaylı olarak daha yüksek işlem maliyetleriyle karşılaşabileceği ifade ediliyor.
7-17 Temmuz tarihleri arasında sistem testleri gerçekleştirilecek. Yeni düzenleme ise 20 Temmuz 2026 tarihinde tamamen yürürlüğe girecek. Bu tarihe kadar banka ve aracı kurumların gerekli sözleşmeleri imzalayarak Takasbank’a teslim etmeleri gerekiyor.
Fon piyasasında manipülasyon iddialarının üzerinden yaklaşık bir yıl geçtikten sonra gelen bu düzenleme, doğrudan manipülasyon soruşturmalarına yönelik bir adım olmasa da, piyasanın işleyişini değiştirecek ve kurumların risk yönetimini çok daha sıkı hale getirecek en önemli düzenlemelerden biri olarak değerlendiriliyor.
