Fonlar hayatımızda hep vardı. 1987 yılında İş Bankası Likit Fonu kuruldu. Bugünkü adıyla İş Bankası Para Piyasası Fonu.
Serbest fon ile ise 2008 yılında tanıştık. Kurucuları İş Bankası ve Garanti Bankası idi.
Arbitraj serbest fonları…
Ama asıl bomba, küresel piyasalarda “hedge fon” denen fonları Türkiye’ye çekebilmek için 2006 yılında yapılan düzenlemeydi.
Düzenleme, fonlara yarı serbesti getiriyordu. Bu fonlar, hiçbir kısıtlamaya tabi olmadan yatırım stratejilerini hayata geçireceklerdi.
Kısacası fonlarımızın likidi, serbesti, her türlüsü vardı. Bir de TEFAS kurulunca alım satım da kolaylaştı.
Ama bu fonlar hisse senetlerini sevmediler. Teşvikler verildi ama yine de BIST ile araları düzelmedi.
Para piyasası fonu, hazine bonosu arbitrajı ile mutlu mutlu yaşıyordu. Bankacılar risksiz getiriyi seviyorlardı.
Ta ki “regülasyon mühendisliği” oluşana kadar.
Para piyasası fonları üzerinde ters repo yoluyla kaldıraç kullan, arbitraj yap, yüksek getiri elde et mühendisliğine aşina; BIST’in tozunu yutmuş kaldıraçsever yönetici ve şirket sahipleri portföy yönetimine soyununca, varlık değerini artır, ver coşkuyu dönemi başladı.
Fon doğumları arttı. Birbirine kan bağı ve hısımlıkla bağlanan fonlarda getiri halayı başladı. İşte yatırımcının halaya davet edildiği getiri şehveti adlı oyun sahneye konmuştu.
Nokta.
Aslında bu oyun, finans ekosisteminde her yerde aynıydı; aynı insanlar, farklı diller…
1928
AMERİKA
1928 Amerika’sı, yatırım fonları çılgınlığının başladığı yıllardı. Goldman Sachs Trading Corporation bir fon kuruyordu; zamanın en büyük yatırım fonu.
50 milyon dolar sermayesi vardı.
42 bin yatırımcısı vardı.
1929 yılında Financial Securities and Industrial Securities Corporation ile birleşiyor, hisseler iki katına çıkıyordu.
Ve Goldman piramit sistemini kuruyordu. İki tane daha MATRUŞKA modeli yatırım fonu kurdu. Goldman, fonlar üzerinden karşılıklı işlemlerle fiyatı yapay olarak yükseltirken, varlık değerindeki artış ve imtiyazlı hisselerle kaldıraç riskini artırıyordu.
Alım yapmış olduğu hisseleri, piyasanın “marka” spekülatörlerine sattırıyordu.
Piramit sisteme dahil edilen karmaşık yapılı fonlarla yapay fiyat oluşturmaya devam eden Goldman, kriz kapıyı çaldığında ellerini havaya kaldırıyordu.
Piramit sistemi hem kazancı hem kaybı artırırken, 1929 kriziyle birlikte hisseler çöktü.
Kriz başlayınca 104 dolara çıkan hisseler 1,40 dolara kadar düştü.
Hikâye her yerde aynı; aktörler farklı.
Bazı versiyonlar yerli, bazı versiyonlar yabancı.
Fon yükseliyor.
Goldman güçlü.
Goldman’a bir şey olmaz.
Fiyat daha artacak.
Derken;
Kaldıraçlı işlemler,
Yüksek varlık değeri,
Aşırı değerlenmiş piyasa…
Ve çöküş.
Goldman Sachs, kaybettiği itibarını 10 yılda zor topluyor.
Etiketler: Fonlar, Hedge Fon, Goldman Sachs