Piyasalarda güven, hukukun terazisi ve bütün bunlara rağmen geleceğe bakabilmek üzerine…
Açıkçası ben, ekonomide yaşanan her gelişmeye yalnızca rakamlar üzerinden bakamıyorum. Bir hissenin ne kadar yükseldiği, bir fonun ne kadar kazandırdığı ya da borsanın günü nasıl kapattığı elbette önemli. Ancak bazen fiyat ekranlarının arkasında, rakamlara sığmayan çok daha büyük bir mesele duruyor: Güven.
Son dönemde fonlar, olağan dışı fiyat hareketleri ve piyasa manipülasyonu iddiaları etrafında yaşananlar, bu meseleyi yeniden düşünmemiz gerektiğini gösteriyor. Soruşturmalar devam ederken elbette hiç kimseyi peşinen suçlu ilan edemeyiz. İddia başka, ispat başka; şüphe başka, hüküm başkadır. Hukukun temelini oluşturan bu ayrımı korumak, eleştirel düşünmenin önünde bir engel değil, tam tersine en önemli güvencesidir.
Fakat hukuka saygı göstermek, soru sormaktan vazgeçmek anlamına da gelmez.
Tam tersine, bazı soruların zamanında sorulması gerekir.
Mesele, paranın nereye gittiğinden ibaret değil
Kendi adıma meseleye biraz da yatırımcının gözünden bakıyorum.
Yıllarca çalışmış, tasarruf etmiş, belki evinden, arabasından, tatilinden kısmış bir insan düşünün. Birikimini değerlendirmek istiyor. Herkes gibi daha iyi bir gelecek kurmanın peşinde. Finansal okuryazarlığı ölçüsünde araştırıyor, kurumlara güveniyor, risk alıyor ve karar veriyor.
Çünkü yatırım dediğimiz şey, yalnızca para kazanma arzusundan ibaret değil. Aynı zamanda yarına dair bir beklenti.
İnsan, parasını değerlendirirken bir miktar risk aldığını bilir. Piyasanın düşebileceğini, yanlış karar verebileceğini, hatta zarar edebileceğini de bilir. Bunlar yatırımın doğasında vardır. Ancak yatırımcının makul beklentisi, karşısındaki sistemin kurallara dayanması, işlemlerin denetlenmesi ve herkesin aynı oyun alanında bulunmasıdır.
İşte burada çok önemli bir ayrım ortaya çıkıyor.
Yatırımcı piyasanın riskini üstlenebilir; fakat kuralların işlemediği bir düzenin bedelini taşımak zorunda bırakılmamalıdır.
Bence üzerinde durmamız gereken temel noktalardan biri bu.
Bir futbol maçında takımınız yenilebilir. Bu, oyunun doğal sonucudur. Ama sahada bir takımın kurallara göre, diğerinin kurallardan bağımsız oynadığına dair ciddi şüpheler varsa artık yalnızca skoru konuşamazsınız. Önce oyunun adil olup olmadığını sorgularsınız.
Sermaye piyasaları da böyledir. Kazanmak ve kaybetmek işin doğasında vardır. Önemli olan, kazancın ve kaybın hangi şartlarda oluştuğudur.
Güven, bir bilanço kaleminden fazlasıdır
Sermaye Piyasası Kurulu, 18 Eylül 2026 tarihli açıklamasında bazı fonların, özellikle fiilî dolaşımı düşük hisselerde şirketlerin temel finansal büyüklükleriyle açıklanamayacak fiyat hareketlerine neden olduğunun gözlemlendiğini bildirdi. Kurul, bu risklere karşı düzenlemeler yaptığını da açıkladı.
Bu açıklamalar önemli. Ancak benim açımdan asıl mesele, yalnızca hangi tedbirin alındığı değil; risklerin ne kadar erken görüldüğü, alınan önlemlerin ne kadar etkili olduğu ve yatırımcının korunması konusunda sistemin ne ölçüde güven verdiğidir.
Elbette bir piyasada olağan dışı fiyat hareketi görülmesi, tek başına suç işlendiğini göstermez. Her fiyat artışı manipülasyon değildir; her yüksek getiri de kendiliğinden şüpheli sayılamaz. Fakat ekonomik gerçeklerle açıklanması güç hareketler ortaya çıktığında bunların nedenlerini araştırmak, ilişkileri incelemek ve sonuçları şeffaf biçimde ortaya koymak gerekir.
Burada birkaç temel soru sormak, kimseye haksızlık etmek değildir.
Riskler hangi aşamada fark edildi? Denetim mekanizmaları ne zaman devreye girdi? Mevcut kurallar yeterli miydi? Eksiklik varsa nerede ortaya çıktı? Yatırımcıların korunması için daha erken hangi adımlar atılabilirdi?
Bunlar peşin hüküm değil, sağlıklı bir sermaye piyasasının cevaplaması gereken sorulardır.
Bir binanın sağlamlığı, yalnızca güneşli bir günde ayakta durmasıyla ölçülmez. Asıl sınav, fırtına çıktığında verilir. Finansal sistemler için de durum farklı değildir.
Denetimin başarısı, yalnızca kaç ceza verildiğiyle değil, önlenebilir zararların ne ölçüde önlendiğiyle de değerlendirilmelidir.
Çünkü yatırımcı için önemli olan, bir sorun ortaya çıktıktan sonra kaç kişinin işlem gördüğü kadar, o sorunun büyümeden fark edilip edilemediğidir.
Hukuk, terazinin kefesidir
Bu noktada hassas bir çizgi var.
Bir yanda iddiaların bütün yönleriyle araştırılması, varsa sorumluların belirlenmesi ve hukuka aykırı eylemlerin karşılıksız kalmaması beklentisi var. Diğer yanda ise kimsenin yalnızca bir iddia nedeniyle peşinen suçlu ilan edilmemesi gerektiği gerçeği.
Bana göre bu iki yaklaşım birbirinin karşısında değil, yan yanadır.
Hukuk, yalnızca suç işlediği kesinleşen kişilere uygulanacak bir yaptırım mekanizması değildir. Aynı zamanda masumiyet karinesini koruyan, delile dayalı değerlendirmeyi zorunlu kılan ve kamu gücünün sınırlarını belirleyen bir güvencedir.
Dolayısıyla soruşturmaların kapsamı kadar, nasıl yürütüldüğü ve sonuçlarının hangi somut bulgulara dayandığı da önemlidir.
Kim olursa olsun, hangi kurumda görev yaparsa yapsın, hangi ekonomik güce sahip bulunursa bulunsun; herkesin hukuk önünde aynı ölçüyle değerlendirilmesi gerekir. Bir iddianın ciddiyeti, muhatabının kim olduğuna göre değişmemeli; bir kişinin gücü de hukuki sorumluluğunun önüne geçmemelidir.
Aynı şekilde, soruşturmanın varlığı suçun kesinleştiği anlamına gelmemeli; soruşturma sonunda ortaya çıkacak bulgular da hiçbir kişi veya kurumun konumuna bakılmaksızın değerlendirilmelidir.
Çünkü adaletin güven vermesi için yalnızca kararların verilmesi yetmez. O kararların gerekçelerinin, dayanaklarının ve hukuki ölçüsünün de anlaşılabilir olması gerekir.
Hukuk, güçlüye karşı güçlü; güçsüze karşı da güçlü olabildiği ölçüde güven verir.
Piyasalar yalnızca parayla değil, beklentilerle de çalışır
Ekonomi dediğimiz şeyin içinde rakamlar kadar insan davranışları da vardır.
Bir yatırımcı geleceğe güveniyorsa risk alabilir. Bir girişimci kuralların öngörülebilir olduğuna inanıyorsa yatırım yapabilir. Bir tasarruf sahibi, birikiminin şeffaf ve denetlenebilir bir sistem içinde değerlendirildiğini düşünüyorsa sermaye piyasalarına katılabilir.
Ancak güven zayıfladığında kararlar değişir. İnsanlar yalnızca getiriye bakmaz, riskin kendisini de sorgulamaya başlar. Daha temkinli davranır, yatırımını erteler veya piyasadan uzaklaşır.
Bunun etkisi yalnızca tek bir hisseye ya da fona yansımaz. Zamanla sermayenin nasıl yönlendirildiğini, şirketlerin finansmana nasıl ulaştığını ve yatırımcıların geleceğe nasıl baktığını da etkileyebilir.
Bu yüzden piyasa güvenini soyut, romantik bir kavram gibi görmemek gerekir. Güven, ekonomik hayatın işleyişini etkileyen gerçek bir unsurdur.
Bir köprüyü düşünelim. Köprünün üzerinden geçen insanlar, her geçişte taşıyıcı kolonları incelemez. Çünkü köprünün güvenli olduğuna inanırlar. O güven ortadan kalkarsa köprü fiziksel olarak ayakta dursa bile insanlar karşıya geçmeden önce iki kez düşünür.
Sermaye piyasalarında da benzer bir durum vardır. Kurumlara ve kurallara duyulan güven, yatırım kararlarının görünmeyen dayanaklarından biridir.
Bu nedenle güveni korumak, yalnızca yatırımcıyı teselli etmek değil, ekonomik sistemin işleyişini korumaktır.
Her eleştiri karamsarlık değildir
Bazen sorunları dile getirmenin piyasaya zarar vereceği, olumsuzlukları konuşmanın güveni daha da zayıflatacağı düşünülür. Oysa burada ince bir ayrım yapmak gerekiyor.
Gerçeklere dayanmayan söylentileri yaymak başka şeydir; somut soruları gündeme getirmek başka.
Kanıtlanmamış iddiaları kesin bilgi gibi sunmak, insanları yanıltmak ve paniği körüklemek doğru değildir. Fakat denetim mekanizmalarının etkinliğini, düzenlemelerin yeterliliğini ve yatırımcı haklarını sorgulamak da piyasa düşmanlığı olarak görülmemelidir.
Tam tersine, yapıcı eleştiri sistemin kendisini geliştirmesine katkı sağlayabilir.
Bir doktorun hastalığı teşhis etmesi, hastaya kötülük yaptığı anlamına gelmez. Sorunu görmezden gelmek kısa süreli bir rahatlık sağlayabilir; ancak tedaviyi geciktirebilir.
Ekonomide de mesele budur. Sorunları konuşalım ama abartmayalım. Eleştirelim ama delilsiz suçlamayalım. Kurumların sorumluluğunu sorgulayalım ama hukuki süreçlerin sonucunu peşinen belirlemeyelim.
Ve en önemlisi, eleştiriyi kişisel öfkenin değil, kamu yararının aracı hâline getirelim.
Çünkü iyi bir eleştiri yalnızca neyin yanlış olduğunu söylemez; neyin daha doğru yapılabileceğini de gösterir.
Peki, bütün bunlara rağmen enseyi karartmalı mıyız?
Açıkçası hayır.
Ama bu hayır, her şeyin yolunda olduğunu düşündüğüm için değil. Tam tersine, hiçbir sistemin hatalardan arınmış olmadığını; önemli olanın hataları kabul etmek, nedenlerini anlamak ve tekrarını önleyecek mekanizmaları kurmak olduğunu düşündüğüm için.
Her daim ekonomiye güvenmek, her gelişmeyi olumlu yorumlamak değildir. Piyasalara inanmak, hiçbir sorun yaşanmayacağını varsaymak da değildir.
Bana göre asıl güven, sorunların üzerinin örtülmeyeceğine, soruların cevapsız bırakılmayacağına ve kuralların gerektiğinde herkes için işletileceğine inanabilmektir.
Bir bahçıvanın fırtınayı durdurması mümkün değildir. Ancak ağacını budayabilir, köklerini güçlendirebilir, toprağını besleyebilir. Fırtınanın ne zaman çıkacağını bilemez ama ağacını daha dayanıklı hâle getirebilir.
Ekonomiler de böyledir. Her dalgalanmayı önlemek mümkün olmayabilir. Fakat denetimi güçlendirmek, şeffaflığı artırmak, kuralları öngörülebilir kılmak ve yatırımcıyı korumak mümkündür.
Bunlar yapıldığında güvenin yeniden güçlenmesi için de zemin hazırlanır.
Ben geleceğe bakarken tam da bu ayrımı önemsiyorum. Sorunları yok sayan bir iyimserlik yerine, sorunların çözülebileceğine inanan bir yaklaşımı daha anlamlı buluyorum.
Çünkü umudun gerçek değeri, her şey yolundayken değil, işler zorlaştığında ortaya çıkar.
Ez cümle bugün fonları, hisseleri, soruşturmaları ve piyasa hareketlerini konuşuyoruz. Yarın başka başlıkları konuşacağız. Ekonomi değişecek, fiyatlar yükselecek veya düşecek, yatırımcılar yeni fırsatlarla ve yeni risklerle karşılaşacak.
Fakat bütün bu değişimin ortasında bazı ilkeler değişmemeli: Şeffaflık, hesap verebilirlik, hukukun üstünlüğü ve yatırımcıya duyulan saygı.
Bir piyasa yalnızca kazandırdığı günlerde hatırlanıyorsa orada eksik bir şey var demektir. Asıl mesele, belirsizlik zamanlarında da insanların kendilerini güvende hissedebilecekleri bir düzen kurabilmektir.
Benim şahsi kanaatim şu: Ekonomide güveni yeniden güçlendirmek istiyorsak yalnızca fiyatlara değil, o fiyatların oluştuğu zemine de bakmalıyız. Yalnızca sonuçları değil, süreçleri de sorgulamalıyız. Yalnızca yanlış yapanın bulunmasını değil, yanlışın nasıl mümkün hâle geldiğinin de anlaşılmasını istemeliyiz.
Bunları yaparken ne hukuktan vazgeçmeliyiz ne de eleştirmekten çekinmeliyiz.
Ve bütün bunları konuşurken umudu da kaybetmemeliyiz.
Çünkü mesele gerçekten sadece para değil.
Para kazanılır, para kaybedilir. Güven ise emek ister; bir kez zedelendiğinde yeniden kurulması zaman, tutarlılık ve adalet gerektirir.
Belki de bugün en çok ihtiyacımız olan şey, tam olarak budur: Daha fazla slogan değil, daha fazla şeffaflık. Daha fazla öfke değil, daha fazla hesap verebilirlik. Daha fazla karamsarlık değil, sorunları görerek çözüm arama iradesi.
Puslu havalarda görüş mesafesi kısalabilir. Bu, yolun bittiği anlamına gelmez. Yalnızca daha dikkatli ilerlemek, işaretleri daha iyi okumak ve pusulayı elden bırakmamak gerektiğini gösterir.
Enseyi karartmaya gerek yok. Ama gözümüzü de kapatmayalım.
Çünkü sağlıklı bir piyasa, yalnızca insanların para kazanabildiği değil, haklarının korunduğuna inanabildiği piyasadır.
Sefer Humar