Türkiye bankacılık sektöründe sıkı para politikası ve liralaşma düzenlemelerinin bilanço üzerindeki etkileri belirginleşiyor. Bankaların olası kur şoklarına karşı finansal tamponu olarak görülen yabancı para özkaynakları, eylül ayında 26,2 milyar TL açık verdi.
Dünya Gazetesi yazarı Naki Bakır’ın BDDK bilanço verilerini inceleyerek kaleme aldığı değerlendirmeye göre, geçen yıl eylül sonunda 26 milyar TL, 2025 yılının sonunda 52,1 milyar TL ve bu yıl ağustos sonunda 12,7 milyar TL artıda bulunan bankacılık sektörünün yabancı para özkaynakları, eylülde sert düşüşle negatife geçti.
Bu gelişme, bankaların döviz kaynaklı olası bilanço risklerine karşı koruma kapasitesini yeniden gündeme getirdi.
Bankalar döviz varlıklarını TL’ye çevirmek zorunda kaldı
Sektördeki yabancı para özkaynaklarının negatife dönmesinde liralaşma politikaları kapsamında uygulanan düzenlemelerin etkili olduğu belirtiliyor.
Merkez Bankası’nın bankalara toplam mevduat içerisinde Türk lirasının payını yüzde 60’ın üzerinde tutma zorunluluğu getirmesi, hedeflerin altında kalan bankalara uygulanan komisyon yükleri ve döviz kredilerine yönelik sınırlamalar, bankaların bilanço yönetimini zorlaştırıyor.
Söz konusu düzenlemelere uyum sağlamak isteyen bankaların ellerindeki serbest döviz varlıklarını piyasada veya Merkez Bankası swap işlemleri aracılığıyla Türk lirasına çevirdiği belirtiliyor.
Ancak yabancı para özkaynaklarının eksiye düşmesi, sektörün kur hareketlerine karşı taşıdığı riskin daha yakından izlenmesini gerektiriyor.
Öte yandan bu rakamın negatife dönmesi, bankacılık sektörünün teknik olarak iflas ettiği anlamına gelmiyor. Çünkü sektörün toplam özkaynakları 4 trilyon 861,9 milyar TL ile pozitif seviyesini koruyor. Buradaki sorun, toplam sermayeden ziyade yabancı para cinsinden özkaynak pozisyonundaki bozulma.
Takipteki krediler bir yılda yüzde 82,4 arttı
Bankacılık sektörünün bilançosunda dikkat çeken bir diğer gelişme ise kredi/mevduat oranındaki yükseliş oldu.
Geçen yıl yüzde 85,5 seviyesinde bulunan kredi/mevduat oranı, bu yıl yüzde 87,8’e çıktı. Yıllık bazda mevduat hacmi yüzde 35,4 artışla 7 trilyon 919,5 milyar TL büyürken, kredi hacmindeki artış yüzde 31,9 ile 7 trilyon 522,1 milyar TL olarak gerçekleşti.
Kredi hacmindeki artışın arkasında ise yalnızca yeni kullandırılan krediler bulunmuyor. Takipteki alacakların hızlı büyümesi de brüt kredi rakamlarını yukarı taşıyor.
BDDK verilerine göre takipteki alacaklar bir yılda yüzde 82,4 artarak 502,8 milyar TL’den 917,2 milyar TL’ye yükseldi. Takipteki kredilerin toplam kredilere oranı da yüzde 3,09’a çıkarak yüzde 3 seviyesini aştı.
Kredi hacmindeki toplam artışın 414,4 milyar TL’lik bölümünün takipteki alacaklardaki büyümeden kaynaklandığına dikkat çekiliyor.
Bankaların sorunlu krediler için ayırdığı zarar karşılıkları da önemli ölçüde yükseldi. Toplam karşılıklar bir yılda yüzde 51,1 artarak 1 trilyon 102,6 milyar TL’ye ulaştı. Üçüncü aşama, yani temerrüde düşmüş krediler için ayrılan özel karşılıklar ise yüzde 81,5 artışla 681,2 milyar TL’ye çıktı.
Bankacılık sektörünün dönem net kârı da aynı dönemde yüzde 16,6 artışla 780,9 milyar TL oldu. Ancak yüksek enflasyon dikkate alındığında nominal kâr artışının reel olarak aynı ölçüde bir iyileşmeye işaret etmediği değerlendiriliyor.
Ortaya çıkan tablo, bankaların bir taraftan artan sorunlu krediler ve karşılık yüküyle mücadele ederken diğer taraftan döviz pozisyonlarını etkileyen düzenlemelerle karşı karşıya kaldığını gösteriyor.
Kaynak: Dünya Gazetesi, Naki Bakır, 3 Kasım 2026 – Bankaların döviz kalkanı ‘eksi’de
