Faiz, bütçe, hayat pahalılığı ve seçim ekonomisi arasında Türkiye’nin önündeki yol ayrımı…
Ekonomide bazı yıllar vardır; geride bıraktığınız yılın hesabını kapatırken aslında gelecek yılın bütün hikâyesini de yazmaya başlarsınız. 2027 yılı Türkiye ekonomisi açısından tam da böyle bir döneme işaret ediyor. Çünkü önümüzde yalnızca enflasyonu düşürme hedefi, faiz politikası veya büyüme rakamları bulunmuyor. Aynı zamanda vatandaşın giderek daha fazla hissettiği hayat pahalılığı, kamu maliyesinin finansman ihtiyacı, üretimin maliyeti ve olası bir seçim atmosferinin ekonomi politikalarına yansıması gibi birbirinden bağımsız düşünülemeyecek başlıklar var.
Açıkçası 2027 yılını değerlendirirken yalnızca Merkez Bankasının faiz kararlarına bakmanın yeterli olmayacağını düşünüyorum. Asıl mesele, ekonomi yönetiminin para politikası, maliye politikası ve gelir politikası arasındaki uyumu ne ölçüde koruyabileceğidir.
Çünkü ekonomide bir gerçeği unutmamak gerekiyor: Bir ülkenin enflasyonla mücadelesi yalnızca faiz artırarak değil, toplumun bütün kesimlerinin aynı ekonomik hedefe inanmasıyla kazanılır.
Enflasyon düşerken hayat neden ucuzlamıyor?
Türkiye’de vatandaşın en çok merak ettiği sorulardan biri bu. Enflasyonun gerileyeceği söyleniyor, faizler yüksek tutuluyor, krediye erişim zorlaşıyor. Peki vatandaş neden hâlâ markette, pazarda, kirada ve faturalarında rahatlama hissedemiyor?
Burada çok önemli bir ayrımı yapmak gerekiyor: Enflasyonun düşmesi, fiyatların düşmesi anlamına gelmiyor. Enflasyon yüzde 60’tan yüzde 30’a gerilediğinde fiyatlar ucuzlamıyor; yalnızca daha yavaş artıyor. Vatandaşın cebindeki paranın satın alma gücünü yeniden kazanması için gelirlerin de fiyatlar karşısında anlamlı biçimde toparlanması gerekiyor.
Bir örnek verelim. Bir aile düşünün; geçen yıl mutfak alışverişine 10 bin lira ayırırken bugün aynı alışveriş için 15 bin lira harcıyor. Önümüzdeki yıl enflasyonun yüzde 20’ye gerilemesi, o alışverişin yeniden 10 bin liraya düşeceği anlamına gelmiyor. Aile yine daha yüksek bir faturayla karşılaşacak, yalnızca artışın hızı yavaşlayacak.
İşte ekonomi yönetiminin başarısını yalnızca yıllık enflasyon oranıyla değil, vatandaşın gerçek satın alma gücündeki iyileşmeyle de ölçmek gerekiyor.
Enflasyon rakamlarda düşebilir; ancak vatandaşın mutfağında hissedilmiyorsa mücadele henüz toplumsal karşılığını bulmamış demektir.
2027’nin en önemli meselesi: Faiz mi, bütçe mi?
2026 yılının geride bıraktığımız bölümünde açıklanan bütçe rakamları, önümüzdeki dönemin maliye politikası açısından dikkatle değerlendirilmesi gerektiğini gösteriyor.
Ekim ayında merkezi yönetim bütçesi 481,1 milyar TL açık verdi. Geçen yılın aynı ayında bu rakam 223,2 milyar TL seviyesindeydi. Ocak-ekim döneminde bütçe açığı 2 trilyon 321,4 milyar TL’ye ulaştı. Daha dikkat çekici olan ise aynı dönemde faiz giderlerinin 2 trilyon 552,4 milyar TL’ye yükselmesi. Faiz dışı fazla ise geçen yılın 379,3 milyar TL seviyesinden 231 milyar TL’ye geriledi.
Burada üzerinde durulması gereken husus, yalnızca borçlanmanın büyüklüğü değil, borçlanmanın bütçe üzerindeki gelecekteki yüküdür.
2027 yılı bütçesinde giderlerin yaklaşık 27,3 trilyon TL, gelirlerin 23,4 trilyon TL ve bütçe açığının 3,87 trilyon TL olarak öngörülmesi de bu tartışmanın önemini artırıyor. Bütçe açığının millî gelire oranının yüzde 3,5 olması hedefleniyor.
Şunu unutmamak lazım: Devletin de bir bütçesi, bir gelir-gider dengesi ve finansman ihtiyacı vardır. Bir aile düşünün; her ay kazandığından fazlasını harcıyor ve aradaki farkı borçlanarak kapatıyor. İlk aylarda bu durum yönetilebilir görünse de zaman içerisinde borcun faizi de yeni bir gider kalemine dönüşür. Bir süre sonra aile, kazandığı paranın önemli bir bölümünü yeni ihtiyaçları için değil, geçmişten gelen borçlarını ödemek için kullanmaya başlar.
Kamu maliyesinde de benzer bir mekanizma işler. Faiz giderleri yükseldikçe bütçenin diğer harcamalarına ayrılabilecek alan daralır.
Dolayısıyla 2027 yılında mali disiplinin korunması, en az para politikasının sıkılığı kadar önemli olacaktır.
Borçlanmak bazen bir tercihtir; fakat borcun maliyetini yönetememek geleceğin imkânlarından vazgeçmektir.
Merkez Bankası ne yapabilir, ne yapmamalı?
2027 yılına girerken para politikasının önündeki en önemli sınav, faiz indirimlerinin zamanlaması olacaktır.
Merkez Bankasının Ekim 2026 itibarıyla politika faizini yüzde 36’ya indirdiğini görüyoruz. Kasım ayında yayımlanan Enflasyon Raporu’nda ise 2026 yıl sonu enflasyon tahmini yüzde 29,5’e, 2027 yıl sonu tahmini yüzde 21’e yükseltilmiş durumda.
Orta Vadeli Program da 2027 yılı için yüzde 21 enflasyon öngörüyor.
Elbette bunlar hedef ve tahminlerdir; gerçekleşme garantisi değildir.
Benim kanaatim, 2027 yılında faiz politikasının yalnızca piyasanın faiz indirimi beklentisine göre şekillenmemesi gerektiği yönünde. Enflasyonun ana eğilimi, beklentiler, döviz piyasasının dengesi, rezervler ve iç talep birlikte değerlendirilmelidir.
Çünkü faiz indirimi yapmakla finansal koşulları sağlıklı biçimde normalleştirmek aynı şey değildir.
Bir hastanın ateşi düşmeye başladığında tedaviyi hemen sonlandırmak ne kadar riskliyse, enflasyonun birkaç ay gerilemesini kalıcı fiyat istikrarı olarak kabul etmek de o kadar risklidir.
Öte yandan yüksek faizin de sonsuza kadar sürdürülebilecek bir reçete olmadığını biliyoruz. Yüksek finansman maliyetleri üreticinin yatırım kararlarını, işletmelerin nakit akışını, istihdamı ve vatandaşın tüketim gücünü etkiliyor.
Bu nedenle mesele yüksek faiz veya düşük faiz tartışması değil; doğru zamanda, doğru ekonomik koşullarda, sürdürülebilir bir normalleşme sürecidir.
Ya 2027’de seçim ekonomisi gündeme gelirse?
Bence 2027 yılının en önemli tartışma başlıklarından biri de bu olacak.
Öncelikle bir hususun altını çizmek isterim: Seçim ekonomisi yalnızca Türkiye’ye özgü bir kavram değildir. Dünyanın pek çok ülkesinde seçim dönemlerine yaklaşırken kamu harcamalarının artması, vergi indirimleri, sosyal desteklerin genişletilmesi, kredi koşullarının gevşetilmesi ve ücret düzenlemelerinin öne çıkması görülebilir.
Bunların tamamını yanlış olarak değerlendirmek de doğru değildir. Vatandaşın gelirini korumak, dar gelirliyi desteklemek ve ekonomik büyümeyi canlı tutmak elbette kamu politikalarının meşru hedefleridir.
Ancak önemli olan, bu adımların nasıl finanse edildiği ve ekonominin hangi aşamasında uygulandığıdır.
Bir tarafta enflasyonu düşürmek için yüksek faiz, kontrollü kredi büyümesi ve bütçe disiplini uygulanırken diğer tarafta genişleyici maliye politikalarıyla tüketimin hızlandırılması, ekonomik hedefler arasında bir gerilim oluşturabilir.
Örneğin kamu harcamalarının kontrolsüz biçimde artırılması, geniş kapsamlı kredi kampanyaları, finansman koşullarının hızla gevşetilmesi ve bütçe gelirleriyle uyumlu olmayan harcama kararları iç talebi yeniden canlandırabilir.
İlk bakışta bunun olumlu bir tarafı vardır: Piyasada hareketlilik artar, ticaret canlanır, işletmeler daha fazla satış yapar. Ancak üretim kapasitesi aynı hızda artmıyorsa, artan talep yeni fiyat baskıları yaratabilir.
Üstelik bunun yalnızca enflasyon üzerinde değil, döviz talebi, ithalat, cari denge ve kamu borçlanma ihtiyacı üzerinde de etkileri olabilir.
Burada küçük bir hikâye anlatalım.
Bir kasabada esnafın işleri bir süredir iyi gitmiyor olsun. Kasabanın yöneticisi, herkese daha fazla harçlık dağıtmaya ve alışverişi teşvik etmeye karar versin. İlk günlerde çarşı hareketlenir, dükkânlar dolar, esnaf memnun olur. Fakat kasabada üretilen mal miktarı değişmemiş, dışarıdan gelen ürünlerin maliyeti de artmışsa birkaç ay sonra aynı ürünler daha pahalıya satılmaya başlar. Kasaba halkının cebine daha fazla para girmiştir ama o parayla alabildiği ürün miktarı aynı ölçüde artmamıştır.
Ekonomide de önemli olan yalnızca dolaşımdaki para miktarı değil, o paranın karşılığında üretilen mal ve hizmet miktarıdır.
Bu nedenle olası bir seçim atmosferinde uygulanacak ekonomik politikaların, kısa vadeli rahatlama ile uzun vadeli fiyat istikrarı arasında dikkatli bir denge kurması gerekir.
Ekonomide seçim takvimi değişebilir; ancak enflasyonun matematiği değişmez.
Asıl tehlike: Beklentilerin yeniden bozulması
Ekonomide bazen gerçekleşen rakamlardan çok, insanların geleceğe ilişkin beklentileri belirleyici olur.
Bir iş insanı önümüzdeki altı ay içerisinde maliyetlerinin yeniden hızla artacağını düşünüyorsa bugünden fiyatlarını buna göre belirleyebilir. Bir ev sahibi enflasyonun yeniden yükseleceğini düşünüyorsa kira beklentisini buna göre oluşturabilir. Bir çalışan ise satın alma gücünün azalacağını düşünüyorsa ücret artışını daha yüksek talep edebilir.
Böylece henüz gerçekleşmemiş bir enflasyon beklentisi, bugünün fiyatlarına yansımaya başlar.
Bu nedenle 2027 yılında para politikasının en önemli görevlerinden biri yalnızca enflasyonu düşürmek değil, enflasyonun yeniden yükseleceğine ilişkin beklentileri de kırmak olacaktır.
Burada güvenin önemi ortaya çıkıyor.
Piyasalar bugünün rakamını değil, yarının beklentisini satın alır.
Ekonomi yönetiminin öngörülebilirliği, kurumların tutarlılığı ve uygulanan politikaların devamlılığı bu nedenle son derece önemlidir.
2027’de Türkiye ekonomisini neler bekliyor?
Ben 2027 yılını üç temel senaryo üzerinden okumak gerektiğini düşünüyorum.
İlk senaryo, para ve maliye politikası arasındaki koordinasyonun korunmasıdır. Enflasyonun gerilemeye devam ettiği, faizlerin kontrollü biçimde normalleştiği, bütçe disiplininin sürdürüldüğü ve üretimin desteklendiği bir ortamda Türkiye ekonomisi daha sağlıklı bir büyüme patikasına girebilir.
İkinci senaryo, dezenflasyonun beklenenden yavaş ilerlemesidir. Enerji fiyatları, jeopolitik gelişmeler, gıda maliyetleri ve döviz kuru üzerindeki baskılar enflasyonun düşüşünü zorlaştırabilir. Böyle bir durumda faiz indirimleri daha sınırlı kalabilir ve finansal koşullar beklenenden uzun süre sıkı seyredebilir.
Üçüncü senaryo ise olası bir seçim atmosferiyle birlikte maliye politikasının genişlemesi ve kredi koşullarının gevşemesidir. Bu durumda kısa vadede büyüme ve tüketim desteklenebilir. Ancak üretim artışıyla desteklenmeyen talep genişlemesi, enflasyonun yeniden ivme kazanması ve finansman ihtiyacının büyümesi riskini beraberinde getirebilir.
Elbette bunlar kesinleşmiş gelişmeler değil, ekonomik koşullara bağlı ihtimallerdir. Önemli olan, hangi senaryo gerçekleşirse gerçekleşsin ekonomik dengelerin korunabilmesidir.
Son söz: Ekonomide mesele sadece bugünü kurtarmak değil, yarını da kaybetmemektir
Türkiye’nin büyüme potansiyeli, üretim kapasitesi, girişimcilik gücü ve genç nüfusu önemli avantajlarıdır. Bu avantajların kalıcı refaha dönüşmesi için fiyat istikrarının sağlanması, yatırım ortamının güçlendirilmesi, üretimin desteklenmesi ve gelir dağılımındaki dengenin gözetilmesi gerekiyor.
2027 yılında yalnızca faizlerin ne kadar düşeceğini veya enflasyonun hangi seviyeye geleceğini konuşmayacağız. Aynı zamanda ücretlerin, emekli gelirlerinin, kiraların, konut maliyetlerinin, işletmelerin finansmana erişiminin ve vatandaşın satın alma gücünün nereye gideceğini de konuşacağız.
Çünkü ekonominin başarısı yalnızca büyüme rakamlarıyla değil, o büyümenin toplumun hangi kesimlerine ne ölçüde yansıdığıyla anlaşılır.
Benim kanaatim, 2027 yılında en önemli ekonomik başarı ölçütünün enflasyonu kâğıt üzerinde düşürmekten öte, bu düşüşü vatandaşın günlük hayatında hissedilebilir hâle getirmek olacağıdır.
Unutmayalım; yüksek enflasyon yalnızca paranın değerini değil, insanların geleceğe ilişkin planlarını da aşındırır. Gençlerin ev sahibi olma hayalini, ailelerin çocuklarının eğitimine ayırdığı bütçeyi, emeklilerin huzurlu bir yaşam beklentisini etkiler.
Ekonomi yönetiminin önündeki en büyük sorumluluk, kısa vadeli rahatlama ile uzun vadeli istikrar arasında doğru dengeyi kurabilmektir.
Çünkü ekonomide günü kurtarmak bir başarı olabilir; asıl başarı, yarını borçlandırmadan bugünü yönetebilmektir.
Ve belki de 2027 için en önemli mottolarımızdan biri şu olmalı:
Önce güven, sonra istikrar, ardından sürdürülebilir büyüme. Çünkü refah, yalnızca daha fazla para kazanmak değil, kazandığın parayla yarına güvenle bakabilmektir.
Bu yazı ekonomik değerlendirme ve senaryo analizi ve şahsi bir kanaattir ; herhangi bir yatırım aracına ilişkin alım-satım tavsiyesi niteliği taşımaz.

