Merkez Bankası para basıyor mu?

Son dönemde banka ATM’lerinden hiç kullanılmamış ve seri ve sıra numarası izleyen banknotlar verilmesi yeni bir tartışma başlattı. Merkez Bankası para mı basıyor. İşte bu soruya ünlü ekonomist Mahfi Egilmez yanıt veriyor:
Pek çok kişi ATM’den çektiği paraların hiç kullanılmamış ve seri ve sıra numarası izleyen banknotlar olduğunu fotoğrafını çekerek sosyal medya hesaplarında paylaşıyor ve soruyor.
İşte bu soruya ünlü ekonomist Mahfi Eğilmez, kendi blogunda yanıt verdi.
Eğilmez, rakamlarla Merkez Bankası’nın para bastığını doğruladı.
İşte Eğilmez’in yazısı:

Pek çok kişi ATM’den çektiği paraların hiç kullanılmamış ve seri ve sıra numarası izleyen banknotlar olduğunu fotoğrafını çekerek sosyal medya hesaplarında paylaşıyor ve soruyor: Merkez Bankası para basmıyorsa bunlar ne? Bu soruyu ikinci bir soru izliyor: Merkez Bankası para basıyorsa bu para nerede kullanılıyor?  Bu iki soruyu yanıtlarken kullanacağım kavramları merak edenler yazının altındaki kavramlarla ilgili notlara bakabilirler.
Önce Merkez Bankası analitik bilançolarında son üç yılın 17 Nisan günlerindeki emisyon miktarlarını ve bunların önceki yıla göre değişim oranlarını (%) bir tablo haline getirelim (kaynak:
https://evds2.tcmb.gov.tr/index.php?/evds/portlet/IScH%2BA8YwOo%3D/tr)
Bu tablo bize Merkez Bankası’nın emisyon yani piyasaya sürdüğü banknot miktarında geçen yıllara göre büyük bir artış olduğunu gösteriyor. 2019 yılında piyasaya sürülen banknot miktarı bir yılda yüzde 1,57 azalmışken bu yıl piyasaya sürülen banknot miktarı geçen yıla göre yüzde 55,5 artmış bulunuyor. Bu artış fersude para değişimi ya da dönemsel emisyon genişlemesiyle açıklanamayacak kadar ciddi bir artış. Söz konusu tabloyu grafiklere dönüştürürsek emisyondaki artışın boyutunu daha net görebiliriz.
Emisyonda son bir yılda yaşanan büyük artış grafikten daha açık bir biçimde gözlemlenebiliyor. Bu tablo ve grafik bize Merkez Bankası’nın ciddi biçimde para bastığını gösteriyor. Böylece ilk sorunun yani Merkez Bankasının para basıp basmadığı sorusunun yanıtını vermiş olduk.

Sıra geldi ikinci soruya: Merkez Bankası bastığı bu paraları nerede kullanıyor? Bu sorunun yanıtını Merkez Bankası analitik bilançosundaki menkul kıymetler kaleminden çıkaracağız (kaynak:
https://evds2.tcmb.gov.tr/index.php?/evds/portlet/IScH%2BA8YwOo%3D/tr):
Tablodan görüleceği gibi Merkez Bankasının menkul kıymetler portföyünde son bir yılda ciddi artış var. Merkez Bankası, yasasındaki hüküm gereği devlet iç borçlanma senetlerini (DİBS) Hazine’den doğrudan alamasa da bu kâğıtları ikincil piyasadan (bankalardan) almasında bir sınırlama bulunmuyor. Merkez Bankasına DİBS’leri ikincil piyasadan satın almasına izni verilmesinin nedeni Hazineyi fonlamak değil, likiditeyi düzenlemek için yapacağı açık piyasa işlemlerinde kullanacağı enstrümanları almasını sağlamaktır. Merkez Bankası son dönemde menkul kıymet portföyünü hızla artırarak açık piyasa işlemleri amacının oldukça ötesine geçmiş görünüyor.  

Yazının tamamı için tıklayın!