Kırık cam teorisi; ’’Bir pencerenin kırılması ve tamir edilmemesi durumun da tüm pencerelerin kırılacağı’’ inancına dayanır ve kriminal vakalara özgü bir teoridir. Teorinin detaylarına geçmeden bu yazı ile birlikte sermaye piyasaların da ‘’Kırık Cam’ları” işlemeye başlayacağız. Kırık cam ‘’ne yaparsan yap kimse umursamıyor’ ’sinyalini vermektedir. Herkes tarafından gözlemlenen küçük bozulmalar, düzensizlikler, eksiklikler, kuralsızlıklar, zamanında gerekli önlem alınmadığında zincirleme ve sarmal bir etkiye dönüşmekte ve bir anda ’’kural bazlı‘’ yaşama uyumlu kişiler de o sarmalın içine girmektedir.
Kural bozucu ya da yanıltıcı bilgi vererek piyasayı yönlendirme amaçlı birçok yaklaşım kırık cam misali, tamir edilmedikçe herkes için olağan bir davranış haline gelerek, kuralsızlığın hâkim olduğu ve bir süre ‘’vandalizm’in” hüküm sürdüğü, piyasalarda ‘’kurala uyumlu’’ davranışların ceza gördüğü haller olarak karşımıza çıkmaya başlamaktadır. Paramedya olarak, karınca olarak nerde ‘’cam kırılsa’’ tamir edin yoksa sağlam cam kalmayacak diye çok yazdık çizdik. Halka arzlarda Sipariş Değerleme, dolly izahname değerleme, aracı kurum sahiplerinin aynı zamanda piyasa oyuncusu olması, halka açık şirket patronlarının benzer konumu, halka arz değerleme, aracı kurum raporları, yönlendirici KAP haberleri, vs (ikinci kitabımızda hepsi var)
Aracı kurum ve yatırımcı sorunlarına aslında çok da değinmedik, sahiplerinin piyasa güzellemelerinden demet sunsak da yatırımcılar ne ızdırap çekiyor, ahvali nicedir değinmedik. Cam kırılmış, hem de ortadan yarılmış, tamir için neler yapılmadı ki, ’’çin duvarı’’ ördürdüler, ’’etik kodlar’’ yazdırdılar, ama nafile ‘’kırık cam’’ veya ‘’camlar’’ karar veriyor ne olacağına ’’makul değil malum olan‘’ değerlemeler. Halka arzı anladık, halka arz ‘’goy goy’cuları” eşliğinde, yatırımcı ekmeğinin peşinde kim bakar değerlemeye.
Ama ‘’finansal okuryazarlığı’’ kıble edinmiş, gözü bilanço’da yatırımcıyı gondiklemek ne demek oluyor.
Bist’in stresli gününde testereye mi yanarsın, kandırıldığına mı ağlarsın? Şirket halka arz olur hisse başına fiyat 20 TL, 3 ay sonra ‘’gözden geçirilmiş’’ aracı kurum raporu yıl sonuna 90 TL fiyat verir. Halka arzdan fona alır 3 hafta sonra satar ‘’erken boşalmalı likit fon’’. Bunlar piyasalar çoşkulu iken ‘’gargara’’ niyetine verilir. Gel gör ki piyasa bozulsun ‘’acil servis’’te müdahale gerektirir. Bugünler de olduğu gibi.
M.AKİF GÜLER harika özetlemiş, ’’makul değil malum’’ şüpheliyi;
İSMEN; satışlarını bir önceki yıla göre %68, esas faaliyet karını %252, net dönem karını %253 artırarak 7.1 milyar TL kar açıklamış, tarihinin en iyi bilançosu. DENİZ Yatırım’ın açıkladığı ‘’beklenti kar rakamları na” uygun. Seans açılışında, saat 10.29 ‘a kadar, DENİZ YATIRIM 7.5 milyon lot tutarın da hisse satılıyor. Hale hazır da ‘’gondikleme operasyonu” havadan ve karadan devam ederken, aynı saatte bir destek de DENİZ YATIRIM’DAN geliyor hedef fiyatı 45 TL’den 59 TL’ye yükseltildiği notu kamuoyuna açıklanıyor. Taraflar mutlu, ateş altında kalan yatırımcı tedirgin. Ne garip, hedef fiyat yükseliyor ama DENİZ YATIRIM ‘’yatırımcıya tut, makul şüpheli kaç’’ oynuyor ve hissedeki en yüksek satıcı unvanın alıyor.
Yatırımcının hislerine tercüman olalım dedik, bu sadece ‘’Numune’’ piyasa jargonu ile ‘’Mal Çakmak’’, kibarca ‘’Mal satmak’’, karınca jargonunda ‘’Yatırımcı Gondiklemek’’ (teşekkürler BURAK UYAR)
Kırık Cam teorisi, kurum kültürünün, piyasaların, ilişkilerin sağlıklı olmasına atfeden bir yaklaşım.
Kırık cam çalışan da olabilir, patron da, Halka açık şirket patronu da, oyuncu da ama tamir edilmezse bütün sistem kırık camlardan oluşur ve bir süre sonra kimsenin umurunda olmadan, herkesi içine çeken “VANDALİZM’e” dönüşür.
