Türkiye’de yaşanan yüksek enflasyon ortamında sayıları hızla artan bireysel yatırımcıların davranışlarını inceleyen yeni bir akademik çalışmaya göre, finansal okuryazarlığı yüksek olan bireyler, yatırım kararlarında sosyal medyaya daha fazla güvenme eğilimi gösteriyor.
Fenerbahçe Üniversitesi Ekonomi ve Finans Bölümü’nden Hazar Altınbaş tarafından yayımlanan çalışma, Türkiye’nin kendine özgü ekonomik koşullarında yatırımcıların sosyal medya kullanım alışkanlıklarını mercek altına aldı.
Enflasyon ve “Yeni Nesil” Yatırımcılar
Türkiye’de pandemi dönemi ve sonrasında uygulanan ekonomik politikalar, yüksek enflasyon ve yerel para birimindeki değer kaybı, vatandaşların tasarruflarını korumak için daha riskli yatırım araçlarına yönelmesine neden oldu. Bu süreçte bireysel yatırımcı sayısı inanılmaz bir hızla artarak, 2020 öncesinde 1 milyon civarındayken 2023 sonunda 8 milyonun üzerine çıktı (2026 başı itibariyle 6.5 milyon). Özellikle kripto paralar ve hisse senetleri gibi yüksek riskli varlıklara yönelen bu “amatör yatırımcı” kitlesi, bilgi kaynağı olarak giderek daha fazla sosyal medyaya başvuruyor.
“Bilen” Yatırımcı Sosyal Medyadan Kopamıyor
Araştırmanın en dikkat çekici bulgusu, finansal okuryazarlık ile sosyal medya kullanımı arasındaki paradoksal ilişki oldu. Genel kanının aksine, finansal bilgi düzeyi arttıkça bireylerin sosyal medyayı bir bilgi kaynağı olarak kullanma olasılığı azalmıyor, aksine artıyor.
Bulgulara göre, finansal okuryazarlık düzeyindeki her bir puanlık artış, yatırım amacıyla sosyal medya kullanım olasılığını yaklaşık %25 oranında artırıyor. Araştırmacı, bu durumu “aşırı güven” (overconfidence) etkisiyle açıklıyor; finansal bilgisi yüksek kişiler, sosyal medyadaki bilgi kirliliği ve manipülasyon riskini yönetebileceklerine dair kendilerine daha fazla güven duyuyor olabilirler,.
Erkekler ve Kripto Yatırımcıları Risk Altında
Çalışma, demografik özelliklerin de yatırımcıların sosyal medya kullanımında belirleyici olduğunu gösteriyor:
- Erkekler: Erkeklerin yatırım kararları için sosyal medyayı kullanma olasılığı, kadınlara göre yaklaşık 2,5 kat daha fazla.
- Risk İştahı: Hisse senedi veya kripto para yatırımı yapanların sosyal medyaya başvurma olasılığı, bu araçları tercih etmeyenlere göre 3,4 kat daha yüksek.
Çocuk Sahibi Olmak “Fren” Görevi Görüyor
Araştırmanın bir diğer bulgusu ise aile yapısının etkisi. Hanesinde çocuk bulunan bireylerin sosyal medya tavsiyelerine uyma olasılığı, yalnız yaşayanlara göre %63 daha düşük çıkıyor. Çocuk bakımı sorumluluğunun getirdiği finansal istikrar arayışı ve riskten kaçınma eğilimi, ebeveynleri daha güvenilir bilgi kaynaklarına yöneltiyor.
Okuryazarlık Zararı Engellemiyor
Çalışma, sosyal medya tavsiyeleri yüzünden para kaybedenler ile kaybetmeyenler arasında finansal okuryazarlık seviyesi açısından istatistiksel olarak anlamlı bir fark olmadığını da ortaya koydu. Bu durum, finansal bilgi düzeyinin yüksek olmasının, sosyal medyadaki manipülatif içeriklerden ve dolandırıcılıklardan korunmak için yeterli olmadığını gösteriyor.
Uzmanlardan Uyarı: “Dijital Okuryazarlık Şart”
Araştırma sonuçları, politika yapıcılar ve eğitimciler için önemli uyarılar içeriyor. Sadece finansal kavramları öğretmek ve finansal okuryazarlık düzeyini artırmak yeterli değil. Yatırımcıların çevrimiçi kaynakları eleştirel bir gözle değerlendirebilmesi için “dijital okuryazarlık” eğitimlerine de ağırlık verilmesi gerekiyor. Ayrıca düzenleyici kurumların, özellikle manipülatif içeriklerin yayılmasını engellemek adına sosyal medya platformlarını daha sıkı denetlemesi öneriliyor.
NOT: Araştırma verisi 2021 yılının Mart ve Mayıs ayları arasında, çevrimiçi olarak toplanmıştır. Katılımcılar büyük oranda yüksek eğitimli, orta üstü gelir düzeyine sahip ve yüksek finansal okuryazarlık düzeyine sahiptir. Araştırmaya ilişkin tüm ayrıntılar için orijinal metne https://doi.org/10.1002/fcsr.70043 bağlantısından ulaşılabilir.
