SPK’nın genelgesiyle yeniden gündemde: ETF’ler nasıl çalışıyor, neden önemli?

ETF (Borsa Yatırım Fonu Katılma Payı) Nedir?

Birkaç gün önce, 23 Temmuz 2026 tarihinde, SPK tarafından yayımlanan bir genelgenin ardından yatırım fonlarının borsada işlem gören katılma payları yeniden gündeme geldi. Ben de bunların ne olduğunu, nasıl oluşturulduklarını, nasıl işlem gördüklerini ve nasıl değerlendiklerini kalemim döndüğünce anlatmaya çalışacağım.

Ben modern kapitalist sistemi büyük bir makineye benzetirim. Bu makinenin içinde irili ufaklı sayısız dişli vardır ve sistemin sağlıklı çalışabilmesi için bu dişlilerin tamamının uyum içinde dönmesi gerekir. Dişlilerden biri aksadığında ise tüm mekanizmada sorunlar ortaya çıkmaya başlar.

Bankacılık sistemi ile sermaye piyasaları bu makinenin en önemli dişlileri arasındadır.

Sermaye piyasalarının içinde ise borsalar, ekonominin şirketlere sermaye aktarılmasını sağlayan en önemli yapılardan biridir. Şirketler yatırımcılardan topladıkları sermaye karşılığında ortaklık paylarını temsil eden hisse senetlerini ihraç eder; bu senetler de borsada yatırımcılar arasında el değiştirir.

Ancak borsalarda işlem gören tek yatırım aracı hisse senetleri değildir. Sermaye piyasalarının önemli yapı taşlarından biri de ETF olarak bilinen yatırım fonlarıdır.

ETF’nin İngilizce açılımı Exchange Traded Fund olup Türkçede Borsa Yatırım Fonu olarak adlandırılır. Borsada işlem gören varlık ise bu fonların katılma paylarıdır.

Ben piyasalarda daha çok ETF ifadesi kullanıldığı için bu yazıda da aynı ifadeyi kullanacağım.

Bu yazıda borsada işlem gören yatırım fonu katılma paylarının dört önemli grubundan bahsedeceğim:

1.  Borsa Yatırım Fonları
2.  Gayrimenkul Yatırım Fonu katılma payları
3.  Girişim Sermayesi Yatırım Fonu katılma payları
4.  Emtia yatırım fonlarının katılma payları

ETF’ler, yatırım fonlarının borsada işlem gören yansımalarıdır. Daha basit bir ifadeyle, yatırımcıların hisse senedi alır gibi alıp satabildiği fon paylarıdır. Bu nedenle yatırımcılar fonun kendisine doğrudan katılmak yerine, borsada işlem gören katılma paylarını çok daha kolay alıp satabilirler.

Peki bu katılma payları nasıl oluşturulur?

Basit bir örnek verelim.

Bir yatırım fonunun yalnızca iki varlıktan oluştuğunu düşünelim. Birinci varlığın değeri 100.000 TL, ikinci varlığın değeri ise 300.000 TL olsun. Böylece fonun toplam değeri 400.000 TL’ye ulaşır.

Fon kurucusu bu fonu temsil eden 10.000 adet katılma payı ihraç ederse, her bir payın başlangıç değeri 40 TL olur.

Fonun toplam değeri zaman içinde 500.000 TL’ye yükselirse, katılma payının teorik değeri de yaklaşık 50 TL seviyesine ulaşacaktır.

Elbette borsada fiyat yalnızca fon değerine göre oluşmaz. Arz ve talep nedeniyle katılma payları zaman zaman fonun net aktif değerinin üzerinde (primli) veya altında (iskontolu) işlem görebilir.

Ancak bu farkların kalıcı hâle gelmesi beklenmez. Çünkü fonu yöneten kuruluşlar, gerektiğinde yeni katılma payları ihraç ederek veya piyasadan geri alım yaparak fiyat ile fon değeri arasındaki ilişkinin korunmasına çalışırlar.

Bunu somut bir örnekle açıklayalım.

ZPX30 kodlu borsa yatırım fonu, BIST 30 Endeksi’nde yer alan hisseleri belirli ağırlıklarla portföyünde bulundurur. Tek tek otuz farklı hisse satın almak yerine yatırımcı yalnızca bu fonun katılma payını alarak aynı portföye tek işlemle yatırım yapabilir.

Fonun değeri BIST 30’daki şirketlerin performansına bağlı olarak değişirken, borsada işlem gören katılma payının fiyatı da genel olarak bu değeri takip eder.

Borsa İstanbul’da yalnızca borsa yatırım fonları değil; gayrimenkul yatırım fonları, girişim sermayesi yatırım fonları ve emtia yatırım fonlarının katılma payları da işlem görmektedir.

Ancak bu fonlar arasında önemli bir değerleme farkı vardır.

Gayrimenkul yatırım fonlarının portföyünde yer alan taşınmazların her gün yeniden değerlenmesi mümkün değildir. Aynı durum girişim sermayesi yatırım fonlarının yatırım yaptığı şirketler için de geçerlidir. Bu nedenle bu fonların net aktif değerleri belirli dönemlerde güncellenirken, katılma payları borsada her gün arz ve talebe göre fiyatlanmaktadır.

Buna karşılık emtia yatırım fonlarının portföyleri günlük olarak değerlenebildiğinden, bunların borsada işlem gören katılma payları fon değerini çok daha yakından takip eder.

SPK da bu farklılığı dikkate alarak, Ocak 2025’te yayımladığı düzenlemeyle, portföylerinde bu tür katılma paylarını bulunduran yatırım fonlarının değerlemeyi borsa fiyatına göre değil, ilgili fonun ilan edilen net aktif değerine göre yapmaları gerektiğini düzenlemiştir.

Ancak dikkat çekici olan nokta, 23 Temmuz 2026 tarihinde yayımlanan yeni genelgede, bu düzenlemeye hâlâ tam olarak uyulmadığının belirtilmesi ve piyasa katılımcılarına 31 Temmuz 2026 tarihine kadar ek süre verilmesidir.

Sermaye piyasalarında güven yalnızca kuralların yazılmasıyla değil, bu kuralların eksiksiz uygulanmasıyla sağlanabilir.

“Düzenden beslenenler düzeni değiştiremezler.”