Türkiye’de yatırım fonlarına ilişkin düzenleme beklentisi sürerken, piyasanın deneyimli isimlerinden Sait Ürün, serbest fonlar üzerinden gerçekleştirildiğini ileri sürdüğü manipülatif işlemlere karşı alınması gereken önlemleri sıraladı.
30 yılı aşkın süredir sermaye piyasalarında bulunduğunu belirten Ürün, geçmişte çok sayıda manipülasyona tanık olduğunu belirterek, son dönemde tartışılan kurumsal fon işlemlerinin önceki örneklerden çok daha büyük ve sistemik risk taşıdığını savundu.
Sait Ürün, çözüm için 8 maddelik bir düzenleme paketi önerdi.
1- Kapalı serbest fonların sonradan halka açılması engellenmeli
Ürün’e göre ilk olarak, başlangıçta halka kapalı olarak kurulan serbest fonların daha sonra halka açılarak yatırımcıya satılmasının önüne geçilmeli.
Ürün, bazı fonlarda fon değerinin başlangıçta az sayıda yatırımcıyla piyasa koşullarına aykırı biçimde yükseltilebildiğini, daha sonra fonun halka açılmasıyla bu değer üzerinden yeni yatırımcılara pay satılabildiğini savundu.
SPK’nın mevcut düzenlemesinde serbest fonlar, katılma payları yalnızca nitelikli yatırımcılara satılan fonlar olarak tanımlanıyor. Kurul ayrıca serbest fonların, diğer fon türlerinden farklı olarak belirli yoğunlaşma kuralları ve risk limitleri bakımından farklı bir rejime tabi olduğunu belirtiyor.
2- Kurucu şirket hisselerinde yüzde 5 sınırı
Ürün’ün ikinci önerisi, serbest fonların fon kurucusunun hâkim ortağı olduğu şirketlerin hisselerinde alabileceği pozisyonlara sınır getirilmesi.
Ürün, bu tür fonlarda özellikle fon yöneticisi veya kurucusuyla bağlantılı şirketlerin hisselerinde olağan dışı getiriler görülebildiğini savunarak, söz konusu hisselerde en fazla yüzde 5’lik pozisyon sınırı uygulanmasını önerdi.
3- Diğer varlıklarda esneklik korunmalı
Ürün, serbest fonların fon kurucusunun hâkim ortağı olduğu şirketler dışındaki varlıklarda ise daha geniş pozisyon alma imkanının korunması gerektiğini düşünüyor.
Bunun serbest fonların temel mantığıyla daha uyumlu olduğunu belirten Ürün, asıl sınırlandırmanın çıkar çatışması yaratabilecek fon kurucusu bağlantılı varlıklarda yapılması gerektiğini savundu.
4- Fon büyüklüğü ile portföy yönetim şirketinin sermayesi ilişkilendirilmeli
Ürün’ün dikkat çektiği bir başka konu ise fon büyüklüğü ile portföy yönetim şirketinin mali gücü arasındaki ilişki.
Büyük fonlarda yatırımcıların aynı anda çıkmak istemesi halinde portföydeki varlıkların satılarak yatırımcılara ödeme yapılamaması riskine dikkat çeken Ürün, portföy yönetim şirketlerinin belirli bir sermaye gücüne sahip olması veya düzenleyici otoriteye teminat vermesi gerektiğini belirtti.
Ürün, örnek olarak yüz milyarlarca liralık toplam fon yöneten bir kurumun, yönettiği fonların toplam büyüklüğüyle orantılı ödenmiş sermayeye sahip olmasını veya buna alternatif bir teminat mekanizması oluşturulmasını önerdi.
5- Manipülasyona karışan fonlara hızlı müdahale
Ürün’ün en sert önerilerinden biri ise piyasa bozucu eylemlerde bulunduğu tespit edilen fonlara yönelik.
Bu tür durumlarda fonların işlemlerinin hızla durdurulması, gerekli yaptırımların uygulanması ve gerektiğinde fonların tasfiye edilmesi gerektiğini savunan Ürün, serbest fonlara piyasa bozucu işlemler konusunda ayrıcalık tanınmasının kabul edilemez olduğunu ileri sürdü.
6- Nitelikli yatırımcı kriteri yükseltilmeli
Ürün, serbest fonlara yatırım yapabilmek için kullanılan nitelikli yatırımcı kriterinin de yeniden ele alınmasını istedi.
Mevcut sistemin eskidiğini savunan Ürün, yalnızca parasal büyüklüğe dayanan yaklaşımın değiştirilerek yatırımcıların finansal deneyimi ve diğer kriterlerin de değerlendirmeye alınmasını önerdi.
Ürün ayrıca parasal eşik seviyesinin 20 bin dolardan en az 100 bin dolara çıkarılmasını öneriyor.
Burada önemli bir ayrıntı bulunuyor: SPK’nın güncel tanımında nitelikli yatırımcı kavramı yalnızca belirli bir parasal eşiğe indirgenmiyor; profesyonel müşteriler ve Kurul düzenlemelerinde tanımlanan diğer yatırımcı grupları da kapsamda bulunuyor.
7- Serbest fonlar için ayrı tebliğ
Ürün, serbest fonların kuruluşu, yönetimi ve faaliyetlerinin ayrı ve kapsamlı bir tebliğle düzenlenmesi gerektiğini savundu.
Ayrıca serbest fonların gerçekleştirebileceği piyasa bozucu eylemler ve bu eylemler karşılığında uygulanacak yaptırımların da ilgili mevzuata açık biçimde eklenmesini istedi.
SPK ise 2024 yılında yaptığı düzenlemeyle serbest fonların başvuru süreçlerinde değişikliklere gitmiş ve bu fonların diğer fonlardan farklı olarak yoğunlaşma kuralları ile risk limitleri bakımından farklı bir yapıya sahip olduğunu açıklamıştı.
8- Serbest fonların reklamına sınırlama
Ürün’ün son önerisi ise serbest fonların tanıtım ve reklam faaliyetlerine ilişkin.
Serbest fonların yüksek risk taşıdığı gerçeğinden hareketle, bu fonların sosyal medya ve ulusal medya üzerinden reklamlarının yapılmasına izin verilmemesi gerektiğini savunan Ürün, yatırımcıların yüksek getiri vaadiyle yönlendirilmesinin önüne geçilmesi gerektiğini belirtti.
“Amaç fonları engellemek değil, sistemi korumak”
Ürün’ün önerilerinin ortak noktası ise serbest fonların tamamen ortadan kaldırılması değil, fon yöneticisi ile fonun yatırım yaptığı şirket arasındaki olası çıkar çatışmalarının sınırlandırılması ve yatırımcının korunması.
SPK’nın kendi tanımına göre serbest fonlar yalnızca nitelikli yatırımcılara satılabilen ve diğer fon türlerinden farklı yatırım ve risk kurallarına tabi olan yapılardan oluşuyor. Bu nedenle tartışmanın merkezinde, serbest fonların sağladığı esnekliğin korunması ile piyasa bütünlüğünün ve yatırımcı güveninin sağlanması arasındaki denge bulunuyor.
Sait Ürün’ün 8 maddelik önerisi ise bu tartışmada özellikle fonların halka açılma süreci, ilişkili şirket hisselerindeki pozisyonlar, portföy yönetim şirketlerinin sermaye yeterliliği, nitelikli yatırımcı tanımı, yaptırımlar ve reklam başlıklarını öne çıkarıyor.
