Tahvil piyasaları ülkemiz yatırımcılarına uzak bir konu. Tahviller finans piyasasının bel kemiğidir.
Fakat ülkemiz yatırımcısının odak noktası genellikle hisse senetleri, altın, döviz şeklinde. Bir de yeni başlayan ve gençler arasında popüler kripto piyasası. Tahvil pek konuşulmaz, yatırım yapılmaz.
Dolayısıyla tahvil piyasaları ile ilgili çokça doğru bilinen yanlışlar mevcut. Bu yazıda finansal okuryazarlık adına bu durumu toparlayalım ve bilinmesi gerekenleri kaleme alalım.
Kısaca tahvil:
Öncelikle kısaca tahvili anlatalım.
Tahvil kısaca devletlerin veya özel sektör şirketlerinin çıkardığı borçlanma araçlarıdır.
Borçlanacak kurum belirli bir faiz üzerinden belirli bir vadeyle tahvil ihraç eder.
İlk ihraçta tahvil alanlar belirli bir anapara verir, karşılığında düzenli aralıklarla (genelde 6 ayda bir) belirlenen faiz oranında faiz elde eder. Bu faize kupon faizi denir. Vade sonunda ise yatırımcı anaparasını geri alır, borçluluk ilişkisi kapanır.
Tahvilin değerini hesaplamak
Tahvilin değerini hesaplamak aslında oldukça basit. Tahvilde 2 tür nakit akışı var: her dönem alınan kupon faizi ve vade sonunda geri alınan anapara. Dolayısıyla bunları iskonto edip toplarsak tahvil değerini buluruz. Kısa bir formülle:
Burada aslında ne yapıyoruz? Tahvilden alacağımız kupon faizleri taa ilk günden belli. Bunları iskonto ediyoruz. Buna anaparamızı da iskonto edip ekleyince tahvilin değeri bulunuyor. Mesela bir örnek yazalım. 1 Ocak 2024 tarihinde ihraç edilmiş 5 yıllık bir tahvile 1 milyon TL yatırım yapılmış olsun. 6 ayda bir kupon faizi dönemsel 20% ödüyor ve yıllık bileşik faizi 44%.
Dolayısıyla bu tahvil 5 yıl boyunca her dönem 200 bin TL ödeme yapacak, 5. Yıl sonunda anaparayı geri ödeyecek. Dolayısıyla bu tahvilin değeri bu nakit akışlarının iskonto edilmesiyle bulunuyor.
Peki tahvil yatırımı ne zaman yapılır?
Bu kadar hesap kitap dersi yeter. Şimdi piyasadan konuşalım.
Tahvil yatırımının mantığını çok basitçe şöyle özetleyebiliriz. Ben birine borç veriyorum ve ondan her dönem belirli bir faiz alıyorum.
Bu faiz o zamanki piyasadaki güncel faiz oranıdır. Bu sebeple tahvilin değeri ile başlangıç yatırımı ilk gün eşittir.
Çok güzel. Peki sonra?
İşte tahvil yatırımı burada kendini gösteriyor. Çünkü piyasadaki faiz oranları sürekli değişmekte. Dolayısıyla elimdeki tahvilin bana ödediği kupon faizlerinin değeri değişmektedir.
Tahvilin ilk günden itibaren değeri her an değişir…
Piyasa faizleri yukarı çıkarsa elimdeki kupon faizlerinin değeri azalacağı için tahvilin değeri azalır – Çünkü millet daha yüksek faizden borç verirken benim tahvilim daha düşükte kalmıştır.
Tam tersini düşünelim. Piyasa faizleri azalmış olsun. O zaman da tahvilin değeri artar. Çünkü millet daha düşükten borç verirken benim tahvilim daha yüksekten vermişti. Dolayısıyla benimkisi daha değerlidir.
Tahvil yatırımını anladık sanıyorum. Faizler artarsa tahvil değeri azalır, faizler azalırsa tahvil değeri artar.
Toparlarsak, tahvil ne zaman alınır sorusunun yanıtı sanırım açık.
Faiz indirimi başlamadan önce tahvilde pozisyon alınmalıdır. Ardından faiz indirimleri geldikçe piyasadaki faiz oranları azalmaya, dolayısıyla tahvilin değeri artmaya başlayacak.
Az önceki örnekten gidersek, mesela o tahvile yatırım yapmış olalım. Aradan 6-12 ay arasında bir zaman geçmiş olsun. İlk kupon ödememizi aldık ve piyasa faizleri inmeye başladı. Faizler yıllık basit 40%’dan 38%’e inerse (dönemsel 20%’den 19%’a) tahvilin durumu… Normalde bileşik 44% kazandırması gereken tahvil yıllık 54% getiri sağlıyor.
40%’dan 38%’e indiğinde 54% bileşik getiri ve 1 Milyon TL yatırım 1.241.633 TL oluyor.
Yatırımcı, piyasa faizleri 40%’dan 35%’e inerse getiri potansiyeli yıllık bazda 71,45% ediyor. 1 Milyon TL tutarında tahvili piyasa faizi 40% iken alanın parası faiz 35%’e indiğinde 1.309.394 TL oluyor.
Bu piyasada güzel para. Yatırımcı hem elde ettiği kupondan kazanıyor, hem de tahvilin değer artışından.
Lakin burada dikkat edilmesi gereken husus var. Tahvil yatırımı faiz indiriminden hemen önce yapılmalı.
Peki nasıl yatırım yapılıyor?
Açıkçası piyasaya giriş biraz zor.
Devlet tahvilleri birincil ihraçta sadece kurumsal yatırımcılara satılmakta. İkincil piyasada, ihraçtan sonra almak isteyenler için ise yüklü miktarda bir yatırım yapmayacaksanız yine almanız biraz zor.
Büyük sermayeli oyuncuların alımında sorun yok.
Öte yandan küçük ve orta büyüklükteki sermayeli yatırımcılar için tahvil fonları yatırım yapılabilir duruyor.
Toparlamak gerekirse…
Son günlerde sosyal medyadaki tahvillerle ilgili bilgi kirliliğine bir yanıt olarak kaleme aldığım bir yazı oldu.
Çoğu insan tahvil piyasasını bilmiyor ve bilmeden konuşuyor. Umarım bazı soru işaretleri yanıt bulmuştur.
Unutmayın: Tahvilde önemli olan nereden girdiğiniz DEĞİLDİR… Ne zaman girdiğinizdir.
Sevgiyle kalın.
