Mevduat bankacılığı basit bir faaliyete dayanır.
Para topla ve para sat.
Aradaki marj ise mevduat bankaları için temel bankacılık faaliyeti kaynaklı net faiz geliridir.
Diğer önemli bir gelir ise, verilen hizmet karşılığı müşteriden alınan ücret ve komisyonlardır.
Bu iki asli gelir unsuru bir araya geldiğinde ise, çekirdek anlamda temel bankacılık faaliyeti gelirini elde etmemizi sağlar.
Türkiye’de sıkılaşma yani yüksek faiz döneminde bankaların son 20 yıldaki en kötü finansal performanslarını yaşayacaklarını hep yazdım, söyledim.
Öyle de oldu.
Ortalama öz kaynak karlılıkları reel olarak kaybettirdi.
Bankalarda enflasyon muhasebesi uygulanmayarak, gerçekler finansal okuryazarlığı son derece düşük olanlar tarafından idrak edilmese dahi; durumun farkında olanlar banka hisselerine temkinli yaklaştı, özellikle banka sahipleri sermaye koymaktan kaçındı.
Bu tablonun nasıl bir netice çıkardığını, Türkiye’nin en büyük altı özel bakasının 9 aylık finansalları üzerinden dikkatinize sunmak istiyorum.
Ancak öncelikle bir ayrıntıyı belirtmem gerekiyor.
Toplanan paranın maliyeti olan ‘ödenen faiz’, satılan paranın getirisi olan ‘alınan faiz’ ve müşteriden şubeye ayakbastı parası olarak alınan ‘ücret ve komisyonlar’ için tahakkuk esaslı gelir tablosunu kullanmadım.
Enflasyon muhasebesine göre düzeltilmeyen tablolarla zaten işimiz olmamalı!
Ayrıca tahakkuk esaslı tabloları kullanmamamın diğer bir nedeni ise tahakkuk esaslı tablolarda yeniden yapılandırılan krediler üzerinden işlenen rakamların gerçeği tam olarak yansıtmama ihtimali. Kaldı ki Türkiye’de vadeli mevduat genellikle bir ayla üç ay arasında yapılıyor. Yani vadeler kısa.
İşte bu nedenle analizimde konsolide olmayan raporlardaki nakit akış tablolarını kullanıyorum.
Yani nakit giren ve nakit çıkana bakıyorum.
2024 yılında geçen 9 aylık süre zarfında bankalar, toplamda 1,50 Trilyon TL faiz tahsilatına karşın, yaklaşık 1,39 Trilyon TL faiz ödemesi yapmışlar.
Yani altı özel bankanın toplam Net Nakit Faiz Geliri sadece 108 Milyar TL!
Buna karşın bu bankalar toplamda yaklaşık 403 Milyar TL ücret ve komisyon geliri tahsil etmişler!
YANLIŞ DUYMADINIZ…
Bankalar 9 ayda sağladıkarı net nakit faiz gelirinin DÖRT KATINI müşterilerin cebinden aldıklarıyla elde etmiş!
Diğer bir ifadeyle, bankaların temel nakit bankacılık faaliyet gelirlerinin yaklaşık %79’u ücret ve komisyon tahsilatlarından oluşurken, ödenen faizin tahsil edilen faize oranı yani satılan paranın maliyeti %93 ile rekor düzeyde gerçekleşmiş.
Bankalar özelinde incelendiğinde ise; nakit geliri içerisinde en yüksek ücret ve komisyon payı %112 ile Yapı Kredi ve takiben %107 ile İş Bankası’nda. Hatta bu bankalarda nakit gerçekleşmeler itibariyle 9 aylık ödenen faiz tutarları alınan faiz tutarlarından fazla. Kısaca nakit anlamda ücret ve komisyon gelirleri yani VELİNİMET MÜŞTERİLER olmasa; ortada olan şey temel bankacılık faaliyetinden ZARAR!
Nakit geliri içerisinde en düşük ücret ve komisyon payı olanlarda ise ilk sırada %60 ile Garanti ve takiben ikinci sırada %61 ile QNB var.
Son kelam: Tabi bu şartlarda bir de VADESİZDE BIRAKMA hedefleri var ki; bunu yazacağım…
Sevgi ve vicdanla kalın…
Prof. Dr. Soner GÖKTEN
