Finans piyasalarında “bedava” diye bir şey yoktur. Hele ki alım-satım gibi, ekranın öbür tarafında algoritmaların milisaniyelerle savaştığı bir arenada… Biri size “Komisyon yok, sıfır!” diyorsa, aslında şunu demeyi unutuyordur: Komisyonu başka yerden alacağım.
2015’lerden itibaren dünyada bir moda başladı: “sıfır komisyonlu işlem.” Kulağa harika geliyor. Bir tıkla al, bir tıkla sat, cebinden komisyon çıkmasın. Peki o şirket, o uygulama, o aracı kurum neden sabah kapısını açıp “buyurun, bugün de hayır için çalışıyoruz” desin?
Burası belediye aşevi değil. Burası piyasa.
SIFIR KOMİSYON NASIL “SIFIR” OLUR?
Asıl numara basit: Komisyonu görünmez yapmak. Siz komisyon satırını görmeyince “bedava” sanıyorsunuz; ama maliyet, başka bir kalemin içine saklanıyor.
En yaygın yöntemlerden biri şöyle işler:
Piyasada bir hissenin “adil” işlem fiyatı (kabaca o anki en iyi fiyat) diyelim ki 10,00 TL. Siz aracı kuruma 100.000 TL’lik alım emri veriyorsunuz. Klasik düzende belki 200 TL komisyon ödeyecektiniz.
“Sıfır komisyoncu” sahneye çıkıyor ve diyor ki: “Komisyon yok!”
Ama emir gerçekleşirken bir bakıyorsunuz (ya da çoğu zaman bakmıyorsunuz): Hisse size 10,03 TL’den doldurulmuş.
Üç kuruş fark… Gözünüz yakalamıyor. Ama matematik yakalıyor:
- Normalde 10,00 TL’den 10.000 adet alacaktınız → 100.000 TL
- 10,03 TL’den aldınız → 100.300 TL
Komisyon: 0 TL
Gizli bedel (ben buna “kazıklanma payı” diyorum): 300 TL
İşte “sıfır” böyle oluyor.
Bu “fiyat kayması”, “spread” (alış-satış farkı) veya daha teknik ifadeyle emrin en iyi fiyattan geçirilmemesi şeklinde ortaya çıkabiliyor. Bazen de daha sistematik bir konu devreye giriyor: Emrinizin nereye gönderildiği.
EMRİNİZ NEREYE GİDİYOR? PİYASA MI, “PİYASA GİBİ GÖRÜNEN” YER Mİ?
Özellikle ABD’de “sıfır komisyon” anlatısının arkasında sık geçen bir kavram var: “emir akışı karşılığı ödeme.” Yani aracı kurum, sizin emrinizi belirli bir işlemciye yönlendiriyor; karşılığında bir gelir elde ediyor. Bu gelir, komisyonun yerini dolduruyor. Buna PFOF (Payment for order flow) denir.
Siz komisyon ödemiyorsunuz; ama emir yönlendirme teşvikleri devreye girince “en iyi fiyat” meselesi bulanıklaşabiliyor.
Bu alan dünyada uzun süredir tartışılıyor: Düzenleyiciler hem yaptırım hem reform başlıklarında farklı dönemlerde adımlar atıyor, kimi düzenlemeler öneriliyor, kimileri geri çekiliyor. Sonuç değişmiyor: “Komisyon yok” sloganı tek başına güvence değil.
ARACI KURUMUN YÜKÜMLÜLÜĞÜ VAR: “EN İYİ FİYAT” MESELESİ
Aracı kurumlar “elinden gelenin en iyisini” yapmak zorunda. Bunun farklı ülkelerde farklı adı var ama özü aynı: Müşteri emri, o anki koşullarda mümkün olan en iyi sonuca götürülmeli.
Bu yüzden “komisyon yok” cümlesini duyduğunuzda asıl soru şudur: Emir hangi fiyattan geçti, nereye yönlendirildi, toplam maliyet ne oldu?
OKUR İÇİN 6 MADDELİK “BEDAVA TESTİ”
- Market emirle kör dalmayın. Likiditenin zayıf olduğu anlarda “bedava” sandığınız şey, pahalı bir kaymaya dönüşür.
- Gerçekleşen fiyatı, o anki fiyatlarla kıyaslayın. 10,03 gibi küçük farklar birikince büyür.
- Aracı kurumun emir yönlendirme / işlem kalitesi açıklamalarını okuyun. Sıkıcıdır ama parayı orada kaybedersiniz.
- Sadece komisyona değil, toplam maliyete bakın: spread, fiyat kayması, kur farkı, veri ücretleri, saklama/transfer bedelleri…
- “Anında işlem” vaadine temkinli yaklaşın. Hız, bazen kaliteyle takas edilir.
- Kendi ölçünüzü oluşturun: Aynı hissede farklı zamanlarda aldığınız/sattığınız fiyatları not edin. “Sıfır komisyon” gerçekten cebinizde mi kalıyor, yoksa başka cepten mi gidiyor?
SON SÖZ
Sıfır komisyon, bazen gerçekten düşük maliyetli erişimi artırır; küçük yatırımcı için eşiği düşürür. Ama çoğu zaman şu gerçeği makyajlar: Aracı kurumun gelir modeli değişmiştir, yok olmamıştır.
Komisyon satırı silinince maliyet silinmiyor. Sadece yer değiştiriyor.
Ve piyasalarda yer değiştiren şeyin adı genellikle aynıdır: Sizin cebinizden çıkan para.
Spesifik olarak kimseyi işaret etmiyorum. Fakat bu oldukça yaygın bir konu.
Bu “kazıklanma payını” bizim ülkede icat etmediler !! 10 Yıldır ABD’de uygulanan bir şey. Kimse “akıllı”, “büyük girişimci” veya “hayırsever” falan değil anlayacağınız.
Fakat halkımızda, gençler, yaşlılar, memurlar, dolayısıyla doğrudan finans sektörüyle pek içli-dışlı olmayan insanlar bu güzel vaatlere kanıp da dolandırılmasın diye bu yazıyı yazıyorum.
Dikkatli olun. Kimse babanızın oğlu değil. Size neden bedava para kullandırsın?
SPK’yı da ABD’deki dengi SEC gibi bu konuda tedbir almaya ve çalışma yapmaya davet ediyorum.
Sevgiyle kalın.
