Borsa İstanbul’da BIST 100 endeksinin bileşimi ve ağırlık yapısı yeniden tartışma konusu oldu. Endekste yer alan bazı şirketlerin toplam piyasa değeri ve fiili dolaşımdaki pay oranına göre belirlenen ağırlıkları, endeks puanı üzerindeki etkilerini doğrudan belirliyor.
Son günlerde yatırımcı çevrelerinde en çok konuşulan başlıklardan biri, DSTKF (Destek Finans) ve KLRHO (Kiler Holding) hisselerinin endeks üzerindeki artan etkisi oldu. Paylaşılan son tabloda, DSTKF’nin yüzde 2,745 endeks ağırlığı ile 24,870 puan; KLRHO’nun ise yüzde 3,173 ağırlık ile 17,130 puan endeks etkisine sahip olduğu görülüyor. Bu iki hissenin toplam etkisi 42 puanı aşmış durumda.
Aynı tabloda, Türkiye’nin en büyük şirket gruplarından bazılarını temsil eden hisselerin daha düşük puan etkisine sahip olması dikkat çekiyor. Örneğin:
AKBNK yüzde 5,741 ağırlık ile 7,917 puan, BIMAS yüzde 6,606 ağırlık ile 7,035 puan, GARAN yüzde 2,189 ağırlık ile 5,132 puan, SAHOL yüzde 2,676 ağırlık ile 1,402 puan, EREGL yüzde 2,486 ağırlık ile 1,359 puan etki yaratıyor. Bu tablo, endeks hesaplama metodolojisinin teknik olarak doğru işlemesine rağmen, temsil gücü ve likidite boyutunda soru işaretleri doğurduğunu belirten görüşleri beraberinde getiriyor.
Endeks Ağırlığı Nasıl Hesaplanıyor?
BIST 100’de ağırlıklar, şirketlerin fiili dolaşımdaki piyasa değerine göre belirleniyor. Yani: Ağırlık = (Fiili dolaşımdaki pay adedi × Fiyat) / Endeks toplam piyasa değeri Dolayısıyla fiyat hareketi sert olan, fiili dolaşımdaki pay oranı yüksek ya da piyasa değeri hızlı artan hisselerin endeks üzerindeki puan etkisi de artıyor. Endeks etkisi ise yaklaşık olarak:
Endeks Etkisi (puan) ≈ Endeks Ağırlığı (%) × Hissenin Günlük Fiyat Değişimi (%) × Endeks Seviyesi şeklinde hesaplanıyor.
Bu nedenle görece küçük ölçekli bir şirketin hissesi yüksek volatilite gösterdiğinde, endeks puanına etkisi büyük ölçekli ancak daha dengeli fiyatlanan şirketlerden daha yüksek olabiliyor.
Tartışmanın Odağı Ne?
Piyasa katılımcılarının bir bölümü, endeksin “ekonomiyi temsil gücü” ile “teknik hesaplama yöntemi” arasındaki farkın açıldığını savunuyor. Özellikle binlerce hatta on binlerce kişiye istihdam sağlayan büyük holdinglerin endeks üzerindeki puan etkisinin, daha küçük ölçekli şirketlerin gerisinde kalması eleştiri konusu oluyor.
Ancak burada altı çizilmesi gereken nokta şu: Endeks hesaplaması, Borsa İstanbul’un ilan ettiği metodoloji çerçevesinde fiili dolaşımdaki piyasa değeri esasına göre yapılıyor. Bu nedenle ortaya çıkan tablo teknik olarak kurallara uygun bir sonuç üretse de, yatırımcılar nezdinde algı ve temsil tartışmasını beraberinde getiriyor.
Manipülasyon İddiaları
Bazı yatırımcı çevreleri, yüksek volatiliteye sahip hisselerin artan ağırlığının endeks üzerinde orantısız etki yaratabileceğini ve bunun fiyatlama davranışını bozabileceğini ileri sürüyor. Ancak bu iddialara ilişkin resmi bir tespit ya da düzenleyici kurum açıklaması bulunmuyor.
Uzmanlar ise, endeksin tek başına yatırım kararı için referans alınmaması, hisse bazlı analizlerin ve hacim verilerinin mutlaka dikkate alınması gerektiğini vurguluyor.
